คลินิกน้ำเพื่อชุมชน x วันน้ำโลก ร่วม “เร่งการเปลี่ยนแปลง” เพื่อโลกที่มีน้ำสะอาดให้ทุกคน

ร่วม “เร่งการเปลี่ยนแปลง” เพื่อโลกที่มีน้ำสะอาดให้ทุกคน

ทุกปีในวันที่ 22 มีนาคม มนุษย์ทั่วโลกจะร่วมกันรำลึกถึง “วันน้ำโลก (World Water Day)” – วันที่องค์การสหประชาชาติประกาศให้โลกร่วมตระหนักถึงคุณค่าของน้ำ ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่สุดของชีวิต โดยประเด็นปีนี้เน้นย้ำคำว่า “Accelerating Change” หรือ “เร่งการเปลี่ยนแปลง” เพื่อให้ทุกประเทศร่วมมือกันบรรลุเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน ด้าน “น้ำสะอาดและการสุขาภิบาลสำหรับทุกคน” (SDG 6)

สำหรับประเทศไทย หนึ่งในโครงการที่เป็นรูปธรรมของการ “เร่งการเปลี่ยนแปลง” คือ“คลินิกน้ำเพื่อชุมชน” ของ สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ดำเนินการโดย ศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ (นาโนเทค สวทช.) นำทีมโดย ดร.ณัฏฐพร พิมพะ ผู้อำนวยการกลุ่มวิจัยการเร่งปฏิกิริยาระดับนาโน การดูดซับและการคำนวณ

โครงการนี้เปลี่ยน “งานวิจัยในห้องแล็บ” ให้กลายเป็น “นวัตกรรมที่ช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตในชุมชน” โดยใช้เทคโนโลยีนาโนตรวจสอบการปนเปื้อนของน้ำ และปรับปรุงคุณภาพน้ำแก้ปัญหาตั้งแต่เรื่องน้ำขุ่นจนถึงแก้ปัญหาสารหนู โดยการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีที่ออกแบบให้เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ ปัญหาน้ำที่พบมากมี 2 แบบ ได้แก่

          ปัญหาน้ำขุ่น แก้ไขด้วยกระบอกวัดความขุ่นชนิดแผ่นสังเกตเคลื่อนที่ อุปกรณ์ Mobile Jar Test และ Smart alum Calculator เพื่อช่วยให้ประเมินปริมาณสารส้มหรือสารสร้างตะกอนที่เหมาะสม ไม่มากจนตกค้างและไม่น้อยจนไม่สามารถแก้ปัญหาน้ำขุ่น
และปัญหาน้ำใสมีสารปนเปื้อน แก้ไขโดยเทคโนโลยีการกรอง ซึ่งสามารถเตรียมได้จากถ่านชีวภาพ หรือถ่านกัมมันต์ นำมาผ่านกรรมวิธีทำให้มีความจำเพาะต่อสารปนเปื้อน และนำไปถังกรองสารหนูและโลหะหนักติดตั้งเสริมที่ระบบผลิตน้ำประปาหมู่บ้าน รวมทั้งใช้ระบบเซนเซอร์ตรวจวัดคุณภาพน้ำที่ระบบประปาแบบเรียลไทม์ เพื่อให้ประชาชนในพื้นที่มั่นใจในคุณภาพน้ำ

นอกจากนี้ยังผนวกกับแพลตฟอร์มดิจิทัลอย่าง “Traffy Fondue” เพื่อให้ประชาชนร่วมรายงานปัญหาน้ำได้ด้วยตนเองทันทีจากโทรศัพท์มือถือ ถือเป็นอีกหนึ่งการสร้าง “แรงขับเคลื่อนจากฐานราก” ที่ช่วยแก้ไขปัญหาได้อย่างรวดเร็วและแม่นยำ

สิ่งสำคัญคือ การพัฒนาเหล่านี้ไม่ได้มุ่งเพียงให้ “มีน้ำสะอาดชั่วคราว” แต่ต้องการให้ “ชุมชนสามารถดูแลคุณภาพน้ำของตนเองได้อย่างยั่งยืน” ซึ่งสะท้อนเจตนารมณ์ของวันน้ำโลกที่มุ่งให้ทุกคนมีส่วนร่วมในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำร่วมกัน

ในวันนี้ “คลินิกน้ำเพื่อชุมชน” จึงไม่ใช่เพียงโครงการวิจัยเชิงเทคนิค แต่คือ “พลังการเปลี่ยนแปลง” ที่เกิดขึ้นจริงในระดับชุมชน เป็นตัวอย่างของการบูรณาการ วิทยาศาสตร์เทคโนโลยี และนวัตกรรม (วทน.) เพื่อสร้างความมั่นคงด้านน้ำ ซึ่ง สวทช. จะร่วมเดินหน้ากับหน่วยงานพันธมิตรอย่างต่อเนื่อง เพื่อส่งต่อคุณภาพชีวิตที่ดีให้กับคนไทยทุกคน

_{หมายเหตุ: ภาพประกอบบางส่วนในบทความนี้ ถูกสร้างสรรค์ขึ้นโดยใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI)}