“Q-MAS” ครีมสมุนไพรนาโนสำหรับดูแลภาวะเต้านมอักเสบแบบไม่แสดงอาการในโคนม

สรุปใจความสำคัญ

• Q-MAS ครีมสมุนไพรนาโนสำหรับดูแลภาวะเต้านมอักเสบแบบไม่แสดงอาการในโคนม พัฒนาโดยนาโนเทค สวทช. เพื่อเป็นทางเลือกในการดูแลสุขภาพโคนมและลดความสูญเสียของเกษตรกร
• ผลิตจากบัวบก ขมิ้นชัน และไพล พร้อมประยุกต์ใช้เทคโนโลยีอนุภาคนาโนไขมัน (lipid nanoparticles) เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการนำส่งสารสำคัญเข้าสู่บริเวณที่เกิดการอักเสบ
• ผลการทดสอบทั้งในห้องปฏิบัติการและภาคสนามพบว่า Q-MAS ช่วยลดการอักเสบ ลดปริมาณเซลล์โซมาติกในน้ำนม และไม่ก่อให้เกิดความเป็นพิษต่อเซลล์ สะท้อนศักยภาพในการดูแลภาวะเต้านมอักเสบระยะเริ่มต้น
• เทคโนโลยีพร้อมถ่ายทอดสู่ภาคอุตสาหกรรม เพื่อเป็นนวัตกรรมทางเลือกในการดูแลสุขภาพโคนมและลดการพึ่งพาการใช้ยาปฏิชีวนะอย่างยั่งยืน

โรคเต้านมอักเสบแบบไม่แสดงอาการ (subclinical mastitis) เป็นปัญหาที่พบได้บ่อยในฟาร์มโคนมของไทย สาเหตุหลักเกิดขึ้นจากการติดเชื้อแบคทีเรีย โดยในบางพื้นที่มีรายงานพบโคนมป่วยเป็นโรคนี้สูงถึงร้อยละ 70 ซึ่งมีผลให้โคนมผลิตน้ำนมลดลงร้อยละ 5–20 (ขึ้นอยู่กับความรุนแรงของโรค) อีกทั้งคุณภาพของน้ำนมก็ต่ำลง องค์ประกอบของน้ำนมเปลี่ยนแปลงไปจากค่าปกติ ทำให้เกษตรกรสูญเสียรายได้

กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) โดยศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ (นาโนเทค) สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) พัฒนา Q-MAS (คิว-แมส) ครีมสมุนไพรนาโนสำหรับดูแลภาวะเต้านมอักเสบแบบไม่แสดงอาการในโคนม

ดร.ปวีณา ดานะ นักวิจัยทีมวิจัยนาโนเทคโนโลยีทางการแพทย์และสัตวแพทย์ นาโนเทค สวทช. อธิบายว่า การวิจัยและพัฒนาผลิตภัณฑ์ Q-MAS มีจุดเริ่มต้นจากแนวคิดของ ดร.ณัฎฐิกา แสงกฤช นักวิจัยอาวุโส หัวหน้าโครงการได้เล็งเห็นถึงศักยภาพของบัวบก ขมิ้นชัน และไพลซึ่งเป็นสมุนไพรไทยที่มีสมบัติเด่นในการช่วยบรรเทาการอักเสบ ทีมวิจัยจึงได้นำสมุนไพรทั้งสามชนิดมาพัฒนาและยกระดับด้วยเทคโนโลยีอนุภาคนาโนไขมัน (lipid nanoparticles) เพื่อเพิ่มการซึมผ่านผิวหนังและนำส่งไปยังบริเวณที่เกิดพยาธิสภาพ ทำให้สารสำคัญจากสมุนไพรทั้ง 3 ออกฤทธิ์ได้มีประสิทธิภาพมากขึ้น

“กลไกการทำงานของ Q-MAS คือการลดการอักเสบและลดความเสียหายจากอนุมูลอิสระภายในเซลล์ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่เกี่ยวข้องกับการเกิดโรคเต้านมอักเสบ ผลการทดสอบในห้องปฏิบัติการพบว่า ผลิตภัณฑ์มีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระและยับยั้งการอักเสบในเซลล์แมโครฟาจ (macrophage) ได้ ขณะเดียวกันยังไม่ก่อให้เกิดความเป็นพิษต่อเซลล์ไฟโบรบลาสต์ (fibroblast) ซึ่งเป็นเซลล์สำหรับใช้ประเมินความปลอดภัยต่อเซลล์เนื้อเยื่อด้วย”

นอกจากการทดสอบในห้องปฏิบัติการ ทีมวิจัยยังได้ทดสอบการใช้งานผลิตภัณฑ์ Q-MAS กับโคนมจำนวน 164 ตัว ในฟาร์มโคนมจังหวัดลพบุรี สระบุรี และนครราชสีมาเรียบร้อยแล้ว

ดร.ปวีณา อธิบายว่า ตามปกติหลังจากเกษตรกรรีดนมวัว จะมีการทดสอบคุณภาพน้ำนมด้วยวิธีต่าง ๆ หนึ่งในนั้นคือการตรวจคัดกรองภาวะเต้านมอักเสบแบบไม่แสดงอาการด้วยอุปกรณ์ California Mastitis Test (CMT) ซึ่งเป็นชุดทดสอบภาคสนามที่ใช้งานง่าย วิธีการคือผสมสารทดสอบกับตัวอย่างน้ำนมจากแต่ละเต้า แล้วสังเกตการเปลี่ยนแปลงของความหนืด หากน้ำนมจับตัวเป็นเจลหรือมีความหนืดเพิ่มขึ้นแสดงว่ามีจำนวนเซลล์โซมาติกสูงกว่าปกติ เป็นสัญญาณบ่งชี้ของการอักเสบที่เต้านม แม้โคนมจะยังไม่แสดงอาการผิดปกติให้เห็นชัดเจนก็ตาม

“โดยทั่วไปหากพบโคนมมีภาวะเต้านมอักเสบในระยะไม่แสดงอาการ เกษตรกรมักดูแลรักษาโคนมด้วยการปรับปรุงสุขอนามัยการรีดนม เช่น การทำความสะอาดและฆ่าเชื้อหัวนมก่อนและหลังรีดนมตามแนวทางมาตรฐาน ส่วนการใช้ยาเฉพาะทางเพื่อรักษาภาวะดังกล่าวยังไม่เป็นที่แพร่หลาย ทั้งนี้เมื่อทีมวิจัยนำผลิตภัณฑ์ Q-MAS ไปให้เกษตรกรทดสอบใช้งานพบว่า สามารถลดปริมาณเซลล์โซมาติกในน้ำนมซึ่งเป็นตัวบ่งชี้ถึงการเป็นโรคเต้านมอักเสบได้ ช่วยควบคุมภาวะการอักเสบได้ในระยะเริ่มต้น ลดความเสี่ยงโรคพัฒนาสู่ระยะลุกลามจนต้องรักษาด้วยยาปฏิชีวนะ ซึ่งจะทำให้เกษตรกรสูญเสียรายได้จากการคัดทิ้งน้ำนมในช่วงเว้นระยะการใช้ยา”

ปัจจุบันเทคโนโลยี Q-MAS พร้อมถ่ายทอดเทคโนโลยีสู่เชิงพาณิชย์ เพื่อเป็นนวัตกรรมทางเลือกในการดูแลสุขภาพโคนมอย่างยั่งยืน ผู้ประกอบการที่สนใจติดต่อสอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ ฝ่ายพัฒนาธุรกิจและบริการโครงสร้างพื้นฐาน (BDIS) นาโนเทค สวทช. เบอร์โทรศัพท์ 0 2564 7100

เรียบเรียงโดย ภัทรา สัปปินันทน์ ฝ่ายสร้างสรรค์สื่อและผลิตภัณฑ์ สวทช.
อาร์ตเวิร์กโดย ภัทรา สัปปินันทน์
ภาพประกอบโดย ภัทรา สัปปินันทน์, นาโนเทค สวทช. และภาพจาก Shutterstock