“SQUAT” บริการทดสอบซอฟต์แวร์ตามมาตรฐาน ปลดล็อกสู่การใช้งานจริง “ทดสอบความเป๊ะ เช็กความถูกต้อง การันตีความมั่นใจ”

สรุปใจความสำคัญ

• SQUAT ห้องปฏิบัติการทดสอบซอฟต์แวร์ของเนคเทค สวทช. ให้บริการทดสอบซอฟต์แวร์ตามมาตรฐานสากล เพื่อสร้างความมั่นใจว่าซอฟต์แวร์ทำงานได้ถูกต้อง มีประสิทธิภาพ และปลอดภัย
• ครอบคลุมบริการทดสอบผลิตภัณฑ์หลายกลุ่ม ทั้ง ซอฟต์แวร์, ไอโอที, ระบบปัญญาประดิษฐ์, ซอฟต์แวร์ชีวมิติ, ยานยนต์ไฟฟ้า, เครื่องมือแพทย์, ไปจนถึงหุ่นยนต์สำหรับงานบริการ โดยเป็นการทดสอบผ่าน 3 มิติหลัก คือ ความถูกต้อง ประสิทธิภาพ และความปลอดภัย
• ผลการทดสอบจาก SQUAT สามารถนำไปใช้ประกอบการยื่นขอรับรองมาตรฐานและการสนับสนุนจากหน่วยงานกำกับดูแลได้
• ตั้งแต่ปี 2562–2568 SQUAT ให้บริการแก่หน่วยงานภาครัฐและเอกชนมากกว่า 150 หน่วยงาน และออกรายงานผลการทดสอบกว่า 440 ฉบับ
• SQUAT เดินหน้าสร้างระบบนิเวศด้านมาตรฐานซอฟต์แวร์ครบวงจร ทั้งร่วมพัฒนาเกณฑ์ทดสอบ AI ทางการแพทย์ ถ่ายทอดองค์ความรู้ และพัฒนากำลังคน เพื่อเสริมความพร้อมของประเทศสู่เศรษฐกิจดิจิทัล

ทุกวันนี้การใช้ชีวิตของคนส่วนใหญ่ต้องมีการใช้บริการซอฟต์แวร์ต่าง ๆ อย่างน้อยหนึ่งครั้งต่อวัน เช่น การสแกนหน้าหรือลายนิ้วมือเพื่อเปิดหน้าจอสมาร์ตโฟน การเข้าแอปพลิเคชันธนาคารเพื่อโอนค่าอาหารและค่าเดินทาง การตั้งค่าการทำงานเครื่องใช้ไฟฟ้าต่าง ๆ ให้ทำงานตามเงื่อนไขแบบอัตโนมัติหรือกดสั่งงานจากทางไกล แต่รู้หรือไม่ว่าก่อนที่ผู้พัฒนาจะนำซอฟต์แวร์ โดยเฉพาะระบบบริการที่มีความเสี่ยงในการใช้งานมาให้บริการได้ จะต้องผ่านการตรวจสอบตามมาตรฐานที่หน่วยงานกำกับดูแลได้กำหนดไว้อย่างเข้มงวด ทั้งนี้ก็เพื่อให้ผู้ใช้งานมั่นใจได้ว่าซอฟต์แวร์เหล่านั้นทำงานได้ถูกต้อง แม่นยำ มีประสิทธิภาพตามที่ผู้ให้บริการระบุไว้ และใช้งานได้อย่างปลอดภัย

ด้วยเหตุนี้กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) โดยศูนย์เทคโนโลยีอิเล็กทรอนิกส์และคอมพิวเตอร์แห่งชาติ (เนคเทค) สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) จึงได้จัดตั้งห้องปฏิบัติการทดสอบซอฟต์แวร์หรือ SQUAT (สควอต) ขึ้น เพื่อให้บริการทดสอบซอฟต์แวร์ตามมาตรฐานสากล หรือตามมาตรฐานที่หน่วยงานกำกับดูแลผลิตภัณฑ์ที่มีซอฟต์แวร์เป็นส่วนประกอบประเภทนั้น ๆ กำหนด

SQUAT ให้บริการทดสอบซอฟต์แวร์ตามมาตรฐานสากล

SQUAT เป็นห้องปฏิบัติการทดสอบซอฟต์แวร์ที่ได้รับการรับรองตามมาตรฐาน มอก. 17025 ที่ให้บริการทดสอบซอฟต์แวร์ตามมาตรฐานสากลในหลายกลุ่มผลิตภัณฑ์ เช่น ซอฟต์แวร์และซอฟต์แวร์ของระบบ IoT (software and IoT system software), ซอฟต์แวร์ด้านชีวมิติ (biometric software), ระบบปัญญาประดิษฐ์ (AI) , ซอฟต์แวร์และปัญญาประดิษฐ์เครื่องมือแพทย์ (medical device software), ระบบจัดเก็บข้อมูลจราจรทางคอมพิวเตอร์ (computer log systems), เครื่องใช้ไฟฟ้าภายในบ้านที่เป็นระบบสมาร์ตหรือมีซอฟต์แวร์ฝังอยู่ในตัว (smart or software-embedded household appliances), ซอฟต์แวร์ในยานยนต์ไฟฟ้า (electric vehicle software), หุ่นยนต์ดูแลมนุษย์และหุ่นยนต์สำหรับงานบริการ (personal care robot and mobile servant robot)

SQUAT ให้บริการทดสอบซอฟต์แวร์ตามมาตรฐานผ่าน 3 ด้านหลัก คือ ทดสอบการทำงานเชิงหน้าที่ (functionality suitability) เพื่อดูว่าซอฟต์แวร์ทำงานได้ถูกต้องและตรงตามคุณสมบัติหรือความสามารถที่ผู้พัฒนากำหนดไว้หรือไม่, ทดสอบประสิทธิภาพ (performance) เพื่อดูว่าซอฟต์แวร์ตอบสนองและรองรับการใช้งานได้ตามเงื่อนไขหรือประสิทธิภาพที่กำหนดไว้หรือไม่ และทดสอบความปลอดภัยทางไซเบอร์ (cybersecurity) เพื่อดูว่าซอฟต์แวร์มีมาตรการป้องกันการเข้าถึงข้อมูลและการใช้งานโดยไม่ได้รับอนุญาต รวมถึงมีความปลอดภัยตามข้อกำหนดที่เกี่ยวข้องหรือไม่

ผลการทดสอบจาก SQUAT นำไปใช้ประกอบการยื่นขอรับรองมาตรฐานหรือการสนับสนุนจากหน่วยงานที่กำกับดูแลได้ เช่น ผลการทดสอบซอฟต์แวร์ที่ฝังภายในเครื่องใช้ไฟฟ้าภายในบ้าน ใช้ยื่นต่อสำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (สมอ.) ผลการทดสอบซอฟต์แวร์เครื่องมือแพทย์ ใช้ยื่นต่อสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) ผลการทดสอบของซอฟต์แวร์ด้านชีวมิติ ใช้ยื่นต่อสำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (ETDA) ผลการทดสอบอุปกรณ์ IoT ใช้ประกอบการยื่นขึ้นทะเบียนบัญชีนวัตกรรมไทย และผลการทดสอบซอฟต์แวร์ยานยนต์ไฟฟ้า ใช้ประกอบการยื่นขอการพิจารณาสนับสนุนการลงทุนจากสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (BOI)

เสริมความพร้อมผู้พัฒนา สร้างกำลังคนทดสอบซอฟต์แวร์

ตั้งแต่ปี 2562–2568 ทาง SQUAT ได้ให้บริการทดสอบซอฟต์แวร์แก่หน่วยงานต่าง ๆ ทั้งภาครัฐและเอกชนรวมแล้วมากกว่า 150 หน่วยงาน และออกรายงานผลการทดสอบมากกว่า 440 ฉบับ นอกจากบทบาทด้านการให้บริการทดสอบมาตรฐาน SQUAT ยังดำเนินกิจกรรมส่งเสริมให้ผู้พัฒนาซอฟต์แวร์มีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับมาตรฐานที่เกี่ยวข้อง เพื่อการวางแผนการพัฒนาซอฟต์แวร์ให้สอดคล้องตามที่มาตรฐานกำหนดด้วย

หนึ่งในตัวอย่างโครงการเด่น คือ AI Software as a Medical Device หรือ AISaMD (เอไอแซมดี) เป็นโครงการที่ SQUAT ร่วมกับ สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.), สำนักงานเทคโนโลยีและนวัตกรรมด้านชีววิทยาศาสตร์ (องค์การมหาชน) หรือ สทนว. และรังสีวิทยาสมาคมแห่งประเทศไทย (รสท.) พัฒนาหลักเกณฑ์ทดสอบมาตรฐานผลิตภัณฑ์ซอฟต์แวร์เครื่องมือแพทย์ที่นำระบบปัญญาประดิษฐ์หรือ AI มาใช้งาน โดยการทดสอบประกอบด้วย 3 ด้านหลัก คือ วงจรชีวิตซอฟต์แวร์ (software life cycle), ประสิทธิภาพ (performance) และความปลอดภัยทางไซเบอร์ (cybersecurity)

SQUAT ยังได้จัด AISaMD Forum เพื่อให้ความรู้เกี่ยวกับหลักเกณฑ์ของ อย. แนวทางกระบวนการทดสอบ รวมถึงแนวทางการเตรียมความพร้อมก่อนเข้าสู่การทดสอบให้แก่ผู้พัฒนาผลิตภัณฑ์ปัญญาประดิษฐ์เครื่องมือแพทย์ โดยทีมงานยังได้คัดเลือกผลิตภัณฑ์ที่ค่อนข้างมีความพร้อมเข้ารับการทดสอบมาตรฐานตามเกณฑ์ที่ อย. กำหนดไว้ด้วย

ตัวอย่างซอฟต์แวร์ที่ได้รับการทดสอบหรือขึ้นทะเบียนผลิตภัณฑ์เครื่องมือแพทย์สำเร็จแล้ว เช่น ผลิตภัณฑ์ AICEDA BreastX v1.0 หรือไอเซด้า เบรสต์เอ็กซ์ โดยบริษัทไอเซด้า (ไทยแลนด์) จำกัด เป็นผลิตภัณฑ์ซอฟต์แวร์ปัญญาประดิษฐ์เครื่องมือแพทย์สำหรับตรวจหามะเร็งเต้านมในระดับเบื้องต้น ปัจจุบันขึ้นทะเบียนเป็นเครื่องมือแพทย์เรียบร้อยแล้ว อีกหนึ่งตัวอย่างคือผลิตภัณฑ์ AI For Hip Fracture Detection หรือปัญญาประดิษฐ์สำหรับตรวจจับกระดูกสะโพกหักจากภาพเอกซเรย์ โดยคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น และบริษัทฟิกซ์ เอไอ จำกัด ขณะนี้อยู่ในขั้นตอนการพิจารณาการขึ้นทะเบียนเครื่องมือแพทย์จาก อ.ย.

นอกจากการสนับสนุนผู้พัฒนาซอฟต์แวร์เรื่ององค์ความรู้เกี่ยวกับมาตรฐานและกระบวนการทดสอบแล้ว SQUAT ยังมีส่วนร่วมในการพัฒนาบุคลากรด้านการทดสอบซอฟต์แวร์ (software testing) โดยได้จัดค่ายพัฒนาทักษะให้แก่ผู้ที่สนใจทำงานด้านการทดสอบมาตรฐานซอฟต์แวร์โดยเฉพาะ และสนับสนุนค่าใช้จ่ายให้แก่ผู้เข้าร่วมกิจกรรมค่ายที่ผ่านการทดสอบไปเข้ารับการทดสอบกับ International Software Testing Qualifications Board (ISTQB) เพื่อขอรับใบรับรองความรู้และทักษะด้านการทดสอบซอฟต์แวร์ในระดับสากล

ขณะเดียวกัน SQUAT ยังร่วมกับมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน วิทยาเขตขอนแก่น พัฒนาหลักสูตรการทดสอบซอฟต์แวร์ระยะสั้นสำหรับนักศึกษาและอาจารย์จากคณะวิศวกรรมศาสตร์ วิทยาศาสตร์ และครุศาสตร์ ก่อนร่วมกับอาจารย์ที่ผ่านการอบรมพัฒนาหลักสูตรการทดสอบซอฟต์แวร์ สำหรับใช้จัดกิจกรรมเสริมสร้างความรู้และทักษะด้านการทดสอบซอฟต์แวร์ให้แก่นักศึกษา เพื่อเตรียมความพร้อมสู่การทำงานด้านการพัฒนาและทดสอบมาตรฐานซอฟต์แวร์ในอนาคต

รวมทั้งได้จัดการอบรม AISaMD Testing Workshop เพื่ออบรมเรื่ององค์ความรู้เกี่ยวกับมาตรฐานและกระบวนการทดสอบของซอฟต์แวร์ปัญญาประดิษฐ์เครื่องมือแพทย์ ในการเตรียมเอกสารหลักฐานการทดสอบสำหรับการขึ้นทะเบียนเครื่องมือแพทย์ แก่ นักวิจัย ผู้พัฒนา ผู้ประกอบการซอฟต์แวร์ปัญญาประดิษฐ์เครื่องมือแพทย์

จะเห็นได้ว่า SQUAT ไม่ได้เป็นเพียงห้องปฏิบัติการที่ทำหน้าที่ทดสอบซอฟต์แวร์ แต่ยังมีบทบาทในการร่วมพัฒนากระบวนการตรวจสอบเพื่อยกระดับคุณภาพซอฟต์แวร์ไทย รวมถึงการสนับสนุนและพัฒนากำลังคนทั้งด้านการผลิตและการทดสอบซอฟต์แวร์ เพื่อเสริมความพร้อมของประเทศในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจดิจิทัลทั้งในปัจจุบันและอนาคต

ผู้พัฒนาซอฟต์แวร์ รวมถึงหน่วยงานหรือองค์กรที่เกี่ยวข้องกับการกำหนด พัฒนา และสนับสนุนด้านมาตรฐานซอฟต์แวร์ ติดต่อสอบถามหรือลงทะเบียนขอรับบริการทดสอบซอฟต์แวร์ได้ที่ อีเมล squat@nectec.or.th หรือเบอร์โทรศัพท์ 0 2564 6900 ต่อ 2070, 2502, 2066 และศึกษารายละเอียดเพิ่มเติมเกี่ยวกับ SQUAT ได้ที่ www.squat.in.th

เรียบเรียงโดย ภัทรา สัปปินันทน์ ฝ่ายสร้างสรรค์สื่อและผลิตภัณฑ์ สวทช.
อาร์ตเวิร์กโดย ภัทรา สัปปินันทน์
ภาพประกอบโดย ฝ่ายประชาสัมพันธ์ สวทช.