สวทช. คว้า 5 รางวัล NRCT AWARD 2026 ชูผลงาน AI สุขภาพ สังคม และสิ่งแวดล้อม สะท้อนบทบาท “เครื่องยนต์วิจัยของชาติ”

สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ตอกย้ำความสำเร็จในการนำผลงานวิจัยและนวัตกรรมแก้ไขปัญหาสำคัญของประเทศ ด้วยการคว้า 5 รางวัลในงาน “NRCT FORUM 2026” เนื่องในโอกาสวันคล้ายวันสถาปนาสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) ครบรอบ 67 ปี ซึ่งจัดขึ้นเมื่อวันที่ 26 ตุลาคม 2569 ณ ห้องประชุมจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ อาคาร วช. 1 โดยได้รับเกียรติจาก ศาสตราจารย์ ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) เป็นประธานมอบรางวัล พร้อมด้วย ศาสตราจารย์ ดร.ศุภชัย ปทุมนากุล ปลัดกระทรวง อว. ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง ผู้อำนวยการ วช. พร้อมด้วยคณะผู้บริหารหน่วยงานและภาคีเครือข่ายวิจัยเข้าร่วม

ผลงานที่ได้รับรางวัลทั้ง 5 ผลงาน ล้วนเป็นความสำเร็จที่เกิดจากความมุ่งมั่นของศูนย์วิจัยแห่งชาติ (เอ็มเทค นาโนเทค และเนคเทค) ภายใต้ สวทช. ซึ่งครอบคลุมการพัฒนาใน 3 มิติหลัก ได้แก่

มิติด้านสังคม ชุมชน และผู้สูงอายุ: สะท้อนบทบาทของการวิจัยในการสร้างการเปลี่ยนแปลงในระดับประชาชนและชุมชน โดยมุ่งให้เกิดการใช้ประโยชน์จากองค์ความรู้เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิต ลดความเหลื่อมล้ำ เสริมสร้างศักยภาพของชุมชน และรองรับการเปลี่ยนแปลงทางสังคมอย่างมีส่วนร่วมและยั่งยืน โดยผลงาน สวทช. ที่ได้รับรางวัล คือ
• ผลงาน “เทคโนโลยีสวมใส่อัจฉริยะเพื่อผู้สูงวัยเคลื่อนไหวปลอดภัย” นำโดย ดร.ศราวุธ เลิศพลังสันติ พร้อมด้วยคณะวิจัย จากศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ (เอ็มเทค) นำเทคโนโลยีแบบสวมใส่มาประยุกต์ใช้ในการคาดการณ์ความเสี่ยงและป้องกันการบาดเจ็บจากการเคลื่อนไหวผิดท่าและการพลัดตกหกล้ม เพื่อให้ผู้สูงอายุทำกิจกรรมต่าง ๆ และดำรงชีวิตได้อย่างอิสระและปลอดภัยยิ่งขึ้น สำหรับแผนงานระยะต่อไป เอ็มเทคจะต่อยอดผลงานร่วมกับสภาสถาบันการศึกษากายภาพบำบัดแห่งประเทศไทย ซึ่งจะจัดทำและออกประกาศแนวปฏิบัติทางคลินิก (Clinical Practice Guideline) โดยใช้เทคโนโลยีที่พัฒนาขึ้นเป็นเครื่องมือมาตรฐานสำหรับนักกายภาพบำบัดทั่วประเทศ ช่วยลดการพลัดตกหกล้มและค่ารักษาพยาบาล ยกระดับคุณภาพชีวิต เพิ่มขีดความสามารถของผู้ผลิตไทย และลดการนำเข้า

• ผลงาน “นวัตกรรมนาโน: แม่แบบระบบประปากำจัดสารหนูเพื่อสุขภาวะที่ดีของชุมชน” นำโดย ดร.ณัฏฐพร พิมพะ และคณะวิจัย จากศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ (นาโนเทค) ร่วมกับมหาวิทยาลัยเครือข่าย มุ่งแก้ปัญหาคุณภาพน้ำในพื้นที่ลุ่มน้ำกก จังหวัดเชียงราย ด้วยการเลือกใช้เทคโนโลยีให้เหมาะสมกับบริบทของแต่ละพื้นที่ อาทิ อุปกรณ์ภาคสนามอย่างกระบอกวัดความขุ่นและ Mobile Jar Test ที่ช่วยกำหนดปริมาณสารส้มที่เหมาะสม ลดต้นทุนและเพิ่มประสิทธิภาพการบำบัดน้ำ ควบคู่กับวัสดุกรองสารหนูจากถ่านชีวภาพดัดแปรพื้นผิว ซึ่งใช้วัสดุท้องถิ่นอย่างถ่านไม้ไผ่และกะลาแมคคาเดเมีย สามารถกำจัดสารหนูได้และมีต้นทุนต่ำ ช่วยยกระดับระบบประปาหมู่บ้านในพื้นที่นำร่องกว่า 700 ครัวเรือนให้ผ่านเกณฑ์มาตรฐานน้ำประปาของกรมอนามัย

มิติด้านปัญญาประดิษฐ์และเทคโนโลยีสารสนเทศ: สะท้อนการประยุกต์ใช้ปัญญาประดิษฐ์ เทคโนโลยีดิจิทัล และระบบข้อมูลเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการบริหารจัดการและการตัดสินใจ โดย สวทช. คว้า 2 รางวัลจากการต่อยอดโมเดลภาษาขนาดใหญ่สัญชาติไทย “Pathumma LLM” ที่พัฒนาให้เข้าใจบริบทภาษาไทยอย่างลึกซึ้ง นำโดย ดร.วาทยา ชุณห์วิจิตรา และคณะนักวิจัยจากศูนย์เทคโนโลยีอิเล็กทรอนิกส์และคอมพิวเตอร์แห่งชาติ (เนคเทค) ผลงานที่ได้รับรางวัล คือ

• ผลงาน “ระบบสืบค้นและถามตอบข้อมูลด้านวิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม” โดย ดร.เทพชัย ทรัพย์นิธิ และคณะ ได้ผสานการทำงานของ Hybrid Search และ DocChat เข้าด้วยกัน ช่วยสรุปใจความสำคัญจากรายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์ได้อย่างแม่นยำ ซึ่งระบบนี้ถูกพัฒนาร่วมกับ วช. เพื่อตอบโจทย์ผู้ใช้งานครอบคลุมทั้งนักวิจัย หน่วยงานภาครัฐ ผู้บริหารทุน ผู้ประกอบการ และภาคการศึกษา

• ผลงาน “ระบบปัญญาประดิษฐ์นักวิจัยเชิงลึกเพื่อการวางแผนยุทธศาสตร์และนโยบายความมั่นคงด้านน้ำ” โดย ดร.ศราวุธ คงยัง และคณะ ได้พัฒนาระบบ AI ที่สามารถเชื่อมโยงฐานข้อมูลขนาดใหญ่ ทั้งข้อมูลฝน สภาพอากาศ แหล่งน้ำ คุณภาพน้ำ พื้นที่เสี่ยงน้ำท่วมและภัยแล้ง ไปจนถึงระบบประปา โดยผู้ใช้สามารถตั้งคำถามด้วยภาษาไทย เพื่อให้ระบบช่วยสรุป เปรียบเทียบ และวิเคราะห์ข้อมูล พร้อมให้คำแนะนำเชิงนโยบายแก่ผู้บริหารในการบริหารจัดการน้ำของประเทศได้อย่างมีประสิทธิภาพ

มิติด้านสิ่งแวดล้อมและภัยพิบัติ: สะท้อนการนำองค์ความรู้ วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรมมาใช้ในการบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติ การลดผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อม และการเพิ่มขีดความสามารถของประเทศในการรับมือภัยพิบัติ ซึ่งมีผลงานที่นาโนเทค สวทช. ร่วมวิจัย คือ

• ผลงาน “ผลิตภัณฑ์นวัตกรรมเพื่อสร้างรายได้และลดการเผาชีวมวล” นำโดย ดร.ชุติพันธ์ เลิศวชิรไพบูลย์ และคณะวิจัย จากศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ (นาโนเทค) โดยมี ศ. ดร.สนอง เอกสิทธิ์ เป็นหัวหน้าโครงการ มุ่งแก้ปัญหาการเผาวัสดุเหลือทิ้งทางการเกษตร ซึ่งเป็นหนึ่งในสาเหตุสำคัญของฝุ่น PM2.5 ด้วยการนำชีวมวลข้าวโพด อย่างต้นและซังข้าวโพด มาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์มูลค่าเพิ่ม เช่น แท่งเชื้อเพลิงชีวมวล ถ่านไบโอชาร์ น้ำส้มควันไม้ ซีเมนต์ผสมไบโอชาร์สำหรับกักเก็บคาร์บอน รวมถึงผลิตภัณฑ์ปุ๋ยและสารบำรุงพืช พร้อมถ่ายทอดองค์ความรู้และเทคโนโลยีสู่เกษตรกรและวิสาหกิจชุมชนในพื้นที่จังหวัดน่าน เพื่อส่งเสริมการนำวัสดุเหลือทิ้งกลับมาใช้ประโยชน์แทนการเผา ลดการเกิดฝุ่น PM2.5 สร้างโอกาสในการเพิ่มรายได้ให้ชุมชน และส่งเสริมการจัดการทรัพยากรทางการเกษตรตามแนวทางเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) อย่างยั่งยืน

ความสำเร็จจากการได้รับรางวัลในครั้งนี้ สะท้อนให้เห็นถึงศักยภาพของ สวทช. และศูนย์วิจัยแห่งชาติ ในการเป็นผู้นำด้านเทคโนโลยีที่สามารถเปลี่ยนองค์ความรู้ให้เป็นผลลัพธ์ที่เป็นรูปธรรม ผลงานวิจัยเหล่านี้ไม่เพียงช่วยแก้ปัญหาสำคัญระดับชาติ ทั้งด้านสาธารณสุข สิ่งแวดล้อม และการบริหารจัดการทรัพยากร แต่ยังเป็นรากฐานสำคัญในการต่อยอดนวัตกรรมเพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตของคนไทย และสร้างความมั่นคงทางเศรษฐกิจอย่างยั่งยืนต่อไป