BOOST: Biofertilizers Optimizing Organic Soil for Tomorrow

ลดการนำเข้าปุ๋ยเคมี ฟื้นฟูระบบนิเวศดิน ด้วยผลิตภัณฑ์จากจุลินทรีย์สายพันธุ์ไทย

ปัญหาสำคัญของประเทศเกษตรกรรมอย่างประเทศไทยคือ ต้องพึ่งพาการนำเข้าปุ๋ยเคมีมากกว่า 94,000 ล้านบาทต่อปี และจากสถานการณ์สงครามในภูมิภาคที่เป็นแหล่งผลิตปุ๋ยหลักของโลก ส่งผลให้ราคาปุ๋ยผันผวนรุนแรงและขาดแคลน กระทบต่อต้นทุนและภาระหนี้สินของเกษตรกร นอกจากนี้การใช้ปุ๋ยเคมีเกินความจำเป็นยังก่อให้เกิดปัญหาดินเสื่อมสภาพ โดยดินในพื้นที่เกษตรไทยกว่า 33% คุณภาพต่ำกว่ามาตรฐาน

ด้วยเหตุนี้เทคโนโลยีปุ๋ยชีวภัณฑ์เพื่อการเกษตรในอนาคต (Biofertilizers Optimizing Organic Soil for Tomorrow, BOOST) จึงเป็นทางเลือกหนึ่งที่ช่วยบรรเทาปัญหาดังกล่าวได้ เพราะเป็นการนำจุลินทรีย์ที่มีกลไกส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืชอย่าง ราไตรโคเดอร์มา (Trichoderma), แบคทีเรียบาซิลลัส (Bacillus) แบคทีเรีย สเตรปโตมัยซิส (Streptomyces) และแบคทีเรียซูโดโมแนส (Pseudomonas) มาใช้ร่วมกับวิธีอื่น ๆ เพื่อทดแทนและลดการใช้ปุ๋ยเคมี

จุลินทรีย์เหล่านี้มีกลไกส่งเสริมพืชหลายแบบ เช่น ผลิตฮอร์โมนพืช ละลายฟอสเฟตและโพแทสเซียมในดิน ปรับปรุงโครงสร้างดินให้ร่วนซุย จึงนำไปใช้ได้หลากหลายรูปแบบ ไม่ว่าจะใช้ร่วมกับปุ๋ยเคมีในอัตราที่ลดลงเพื่อช่วยลดการใช้ปุ๋ยเคมีและลดสารตกค้างในดิน ใช้ผสมกับวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตรเพื่อร่นเวลาการผลิตปุ๋ยอินทรีย์เหลือเพียง 1 เดือน จากปกติ 3–6 เดือน ใช้หลายสายพันธุ์ที่ทำงานเสริมกันเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพมากกว่าการใช้ สายพันธุ์เดี่ยว หรืออาจออกแบบสูตรจุลินทรีย์เฉพาะตามชนิดพืช ชนิดดิน และสภาพอากาศของแต่ละพื้นที่

แม้เทคโนโลยีนี้ยังอยู่ในขั้นตอนวิจัย พัฒนา และขยายผล แต่ Strategic Market Research และ Technavio (2568) คาดการณ์ว่า ตลาดปุ๋ยชีวภาพในภูมิภาคเอเชียแปซิฟิกจะเติบโตเฉลี่ยสูงถึง 10-15% ต่อปี จากพฤติกรรมผู้บริโภคที่เน้นความปลอดภัยและมาตรการด้านสิ่งแวดล้อมที่เข้มงวดขึ้นในตลาดโลก เทคโนโลยีนี้จึงน่าจะเข้ามาทดแทนปุ๋ยเคมีได้ โดยหากทดแทนได้ร้อยละ 10 ก็จะประหยัดเงินประเทศได้ถึง 10,000 ล้านบาท และเพิ่มมูลค่าข้าวพรีเมียมและสินค้าเกษตรส่งออกได้ 15-30%

ไบโอเทค สวทช. มีบทบาทในการพัฒนาเทคโนโลยี BOOST ทั้งด้านบุคลากรวิจัยและโครงสร้างพื้นฐานสำคัญ คือ ธนาคารทรัพยากรชีวภาพแห่งชาติซึ่งเป็นแหล่งจัดเก็บจุลินทรีย์สายพันธุ์ไทยของประเทศ พร้อมกันนี้ยังร่วมมือกับหน่วยงานต่าง ๆ ในการถ่ายทอดเทคโนโลยีการผลิตคุณภาพสูงสู่ชุมชนและเอกชน เพื่อลดการนำเข้าปุ๋ยเคมี ฟื้นฟูระบบนิเวศดิน ยกระดับมาตรฐานผลผลิตสู่สากล และผลักดันเกษตรกรรมคาร์บอนต่ำอย่างเป็นรูปธรรม