สวทช. พัฒนาเทคโนโลยีการผลิต “ผำซูเปอร์ฟังก์ชัน” โปรตีน-วิตามิน B12 สูงตลอดปี พร้อมผลักดันสินค้าสู่อุตสาหกรรมปลายน้ำ เตรียมเข้าโมเดิร์นเทรดไทย

• สวทช. สร้างสูตรผลิต “ผำ” เชิงพาณิชย์ สร้างรายได้มั่นคงให้เกษตรกรไทยต้นน้ำถึงปลายน้ำ

ดร.ศุภนิจ พรธีระภัทร ทีมวิจัยเทคโนโลยีเกษตรดิจิทัล เนคเทค สวทช. อธิบายว่า ผำ คือ พืชน้ำท้องถิ่นที่มีศักยภาพสูงในฐานะอาหารแห่งอนาคต เพราะเป็นโปรตีนทางเลือกที่มีกระบวนการผลิตเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม แต่การจะผลิตผำในระดับอุตสาหกรรมไม่ใช่เรื่องที่ทำได้ง่าย เพราะผู้ผลิตต้องเผชิญความท้าทายทั้งกระบวนการเพาะเลี้ยงและการแปรรูปให้ได้มาตรฐานสูงคงที่ ด้วยเหตุนี้ศูนย์เทคโนโลยีอิเล็กทรอนิกส์และคอมพิวเตอร์แห่งชาติ (เนคเทค) ร่วมกับศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ (ไบโอเทค) ภายใต้ สวทช. พัฒนาเทคโนโลยีการผลิตผำแบบครบวงจร ตั้งแต่ระบบตรวจวัดและติดตามสภาพแวดล้อมแบบเรียลไทม์ การพัฒนาสูตรการเพาะเลี้ยง ไปจนถึงเทคโนโลยีหลังการเก็บเกี่ยว เพื่อควบคุมคุณภาพและปริมาณผลผลิตให้มีความสม่ำเสมอตลอดปี พร้อมขยายผลสู่เครือข่ายเกษตรกรและผู้ประกอบการ เพื่อสร้างระบบนิเวศการผลิตผำตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ เพิ่มโอกาสการนำผำไปใช้เป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมอาหารทางเลือกมูลค่าสูง

ตั้งแต่ปี 2567 ทีมวิจัยได้ร่วมกับ ดร.เกรียงไกร โมสาลียานนท์ กลุ่มวิจัยเทคโนโลยีชีวภาพพืชและการจัดการแบบบูรณาการ ไบโอเทค สวทช. และบรรจงฟาร์ม พัฒนาสูตรการเพาะเลี้ยงผำในแต่ละฤดูกาล พร้อมระบบตรวจวัดและติดตามสภาพแวดล้อมแบบเรียลไทม์ด้วยอุปกรณ์ IoT (Internet of Things) โดยใช้ HandySense B-Farm ในการควบคุม การตรวจวัดสภาพน้ำและสภาวะอากาศที่เหมาะสมแบบเรียลไทม์ และแสดงผลข้อมูลผ่านเว็บแอปพลิเคชัน เพื่อให้เกษตรกรเข้าถึงข้อมูลได้ง่าย สะดวก รวดเร็ว พร้อมปรับรูปแบบการเพาะเลี้ยงให้สอดคล้องกับแต่ละสภาพอากาศได้อย่างเหมาะสมและทันการณ์

“ผลที่เกิดขึ้นคือเกษตรกรสามารถรักษาคุณภาพและปริมาณผลผลิตให้คงที่ซึ่งมีความสำคัญมากต่อการนำไปแปรรูปให้มีคุณภาพคงที่ต่อไป ปริมาณการผลิตไม่น้อยกว่า 1 กิโลกรัมต่อพื้นที่หน้าผิวน้ำขนาด 1 ตารางเมตร ต่อรอบการผลิต 7 วัน และคุณภาพผำที่ผลิตได้มีปริมาณโปรตีนมากกว่า 40 กรัม และวิตามินบี 12 มากกว่า 12 กรัม ต่อ 100 กรัมผำอบแห้ง

 “นอกจากนี้ทีมวิจัยยังได้พัฒนาเทคนิคการชดเชยแสงกรณีที่ผำได้รับแสงจากดวงอาทิตย์ในระหว่างวันไม่มากพอ ด้วยการใช้ไฟ LED ฉายแสงในพื้นที่เพาะเลี้ยงตอนกลางคืน โดยเลือกใช้แสงที่มีสเปกตรัม (สีของแสง) และระดับความเข้มที่เหมาะสม ผลลัพธ์ที่ได้ไม่เพียงช่วยรักษาปริมาณผลผลิตให้คงที่ แต่ยังช่วยเพิ่มปริมาณโปรตีนและวิตามินบี 12 ได้อย่างมีนัยสำคัญ อีกทั้งกำลังอยู่ระหว่างการทดลองใช้ Agrivoltaic ชนิด Color Solar Cell ซึ่งเป็นแผงโซลาร์เซลล์ชนิดเลือกช่วงคลื่นแสงที่ส่องผ่านไปยังพื้นที่เพาะปลูกได้ ร่วมกับทีมวิจัยของ ดร.กอบศักดิ์ ศรีประภา กลุ่มวิจัยอุปกรณ์สเปกโทรสโกปีและเซนเซอร์ เนคเทค มาใช้ในการเพาะเลี้ยงผำด้วย ซึ่งมีผลที่น่าสนใจทั้งเชิงคุณภาพและปริมาณ”

• ติดอาวุธ 10 ฟาร์มด้วย “นาโนโอโซนและเตาอบสเปกตรัมแสง”

ปัจจุบันทีมวิจัยได้มีการขยายผลการใช้งานเทคโนโลยีการเพาะเลี้ยงไปยังฟาร์มเครือข่ายภายใต้โครงการ IDA Platform แล้วอีก 10 แห่งใน 4 ภูมิภาคของประเทศไทย โดย สวทช. ได้ให้การสนับสนุนทั้งงบประมาณ เทคโนโลยี และองค์ความรู้ในการผลิต

ดร.ศุภนิจ อธิบายต่อว่า ทีมวิจัยเพิ่มคุณภาพให้ผลผลิตหลังการเก็บเกี่ยวจำนวน 2 เทคโนโลยี ได้แก่ 1.กระบวนการล้างผำด้วยระบบนาโนโอโซน ที่พัฒนาร่วมกับบุคลากรวิจัยจากมหาวิทยาลัยราชภัฏราชนครินทร์ ระบบนี้เป็นเครื่องมือล้างผำที่สามารถฆ่าเชื้อก่อโรคตามมาตรฐานพืชอาหารได้ ช่วยประหยัดทั้งเวลาและค่าใช้จ่ายเรื่องแรงงาน ผำที่ผ่านการล้างด้วยวิธีนี้ นอกจากจะสะอาดปลอดภัยพร้อมบริโภคแล้ว ยังมีความสด และมีปริมาณไนเตรตต่ำกว่าทั่วไป เหมาะแก่การใช้เป็นอาหารทางเลือกเพื่อสุขภาพ

และ 2.เทคโนโลยีการอบเพื่อแปรรูปผำสดเป็นผำแห้ง ด้วยเตาอบอุตสาหกรรมที่ผ่านการดัดแปลงให้ฉายแสงในสเปกตรัมและความเข้มที่เหมาะสมในระหว่างการอบได้ การอบด้วยวิธีนี้ ไม่เพียงช่วยรักษาปริมาณสารสำคัญไม่ให้ลดลง แต่ยังช่วยให้ผำอบแห้งมีปริมาณโปรตีนและวิตามินบี 12 เพิ่มขึ้นถึงประมาณร้อยละ 10 ของน้ำหนักแห้ง มีสีเขียวสด กลิ่นหอม และรสชาติดี เหมาะแก่การใช้เป็นวัตถุดิบในการผลิตอาหาร ขนม และเครื่องดื่ม”

ที่ผ่านมา สวทช. ยังได้ทำหน้าที่ช่วยประสานความร่วมมือกับภาคเอกชนปลายน้ำ เพื่อนำร่องการสร้างระบบนิเวศอุตสาหกรรมผำแบบครบวงจรด้วย