ไบโอเทค สวทช. ชู “Biosafety” กลไกเบื้องหลังความปลอดภัยของนวัตกรรมชีวภาพ เสริม Technical Arm หนุนเทคโนโลยีไทย จากห้องวิจัยสู่ผลิตภัณฑ์ใกล้ตัว

(13 ส.ค. 69) ณ อาคารไบโอเทค อุทยานวิทยาศาสตร์ประเทศไทย จ.ปทุมธานี – ศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ (ไบโอเทค) สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) จัดกิจกรรม NSTDA x Press Interviews หัวข้อ “Biosafety: The Technical Arm of Thai Industry” ชูบทบาท “ความปลอดภัยทางชีวภาพ” หรือ Biosafety ในฐานะกลไกทางวิทยาศาสตร์ที่อยู่เบื้องหลังการพัฒนาและใช้ประโยชน์จากเทคโนโลยีชีวภาพอย่างปลอดภัย ครอบคลุมตั้งแต่งานวิจัยในห้องปฏิบัติการ การขยายสู่ระดับการผลิต จนถึงการประเมินความปลอดภัยของผลิตภัณฑ์ พร้อมทำหน้าที่เป็นหน่วยสนับสนุนทางวิชาการและเทคนิคแก่หน่วยงานภาครัฐ หน่วยงานกำกับดูแล นักวิจัย และภาคอุตสาหกรรม

ดร.ชาลินี คงสวัสดิ์ รักษาการรองผู้อำนวยการไบโอเทค สวทช. และรักษาการผู้อำนวยการฝ่ายความปลอดภัยทางชีวภาพ กล่าวว่า เทคโนโลยีชีวภาพอยู่ใกล้ตัวประชาชนมากกว่าที่หลายคนคิด ตั้งแต่อาหาร การเกษตร สุขภาพ ไปจนถึงกระบวนการผลิตในภาคอุตสาหกรรม ขณะเดียวกัน เทคโนโลยีชีวภาพมีการพัฒนาอย่างรวดเร็วและมีการประยุกต์ใช้ที่หลากหลายมากขึ้น การประเมินและบริหารจัดการความเสี่ยงบนพื้นฐานของหลักฐานทางวิทยาศาสตร์จึงเป็นองค์ประกอบสำคัญที่ช่วยให้เทคโนโลยีเหล่านี้สามารถพัฒนาและนำไปใช้ประโยชน์ได้อย่างเหมาะสมและปลอดภัย

“หลายคนอาจคิดว่า Biosafety เป็นเรื่องของนักวิจัยหรือห้องปฏิบัติการเท่านั้น แต่จริง ๆ แล้วผลของงานด้านความปลอดภัยทางชีวภาพอยู่ใกล้ตัวเรามาก สิ่งที่เราเห็นคือผลิตภัณฑ์ปลายทาง แต่ก่อนที่จะไปถึงจุดนั้นต้องมีข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ การประเมินความเสี่ยง และมาตรการที่เหมาะสม เพื่อให้เทคโนโลยีสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้อย่างปลอดภัย” ดร.ชาลินี กล่าว

จากขนมปังที่เรารับประทาน นมและเครื่องดื่มจากพืช ไปจนถึงผลิตภัณฑ์โพรไบโอติกที่หลายคนคุ้นเคย ล้วนเป็นตัวอย่างที่ทำให้เห็นว่าเทคโนโลยีชีวภาพเกี่ยวข้องกับชีวิตประจำวันของเรา ในกระบวนการผลิตอาหารหลายชนิดมีการใช้เอนไซม์เป็นตัวช่วย เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพของกระบวนการและช่วยให้ผลิตภัณฑ์มีคุณภาพตามต้องการ ขณะเดียวกัน การนำเทคโนโลยีเหล่านี้มาใช้จำเป็นต้องอาศัยข้อมูลทางวิทยาศาสตร์และการประเมินความปลอดภัยที่เหมาะสม ด้วยเหตุนี้ ฝ่ายความปลอดภัยทางชีวภาพ ไบโอเทค สวทช. จึงมีบทบาทสนับสนุนองค์ความรู้ การประเมินทางวิชาการ และการพัฒนาแนวทางด้านความปลอดภัยแก่หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง สะท้อนให้เห็นว่า Biosafety ไม่ได้อยู่เฉพาะในห้องปฏิบัติการ แต่เป็นกลไกเบื้องหลังที่ช่วยให้เทคโนโลยีชีวภาพถูกนำมาใช้ประโยชน์ได้อย่างเหมาะสมและปลอดภัยในชีวิตประจำวัน

บทบาทดังกล่าวทำให้ฝ่ายความปลอดภัยทางชีวภาพทำหน้าที่เสมือน “Technical Arm” หรือหน่วยสนับสนุนทางวิชาการและเทคนิค ที่เชื่อมโยงความปลอดภัยตลอดเส้นทางของเทคโนโลยีชีวภาพ ตั้งแต่ “ห้องปฏิบัติการ – การผลิต – ผลิตภัณฑ์” ทั้งการพัฒนาแนวทางปฏิบัติ การประเมินและบริหารจัดการความเสี่ยง การให้คำปรึกษาด้านเทคนิค ตลอดจนการพัฒนาหลักสูตร บุคลากร และเครือข่ายด้านความปลอดภัยทางชีวภาพ เพื่อให้ระบบความปลอดภัยสามารถพัฒนาได้ทันกับเทคโนโลยีที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว

ขณะเดียวกัน Biosafety ยังมีบทบาทสำคัญตั้งแต่ต้นทางของงานวิจัย โดยเฉพาะการทำงานกับเชื้อโรคหรือสารชีวภาพที่มีความเสี่ยง ซึ่งต้องอาศัยทั้งการประเมินความเสี่ยง สถานที่และอุปกรณ์ที่เหมาะสม ระบบควบคุมทางวิศวกรรม ขั้นตอนการปฏิบัติงาน และบุคลากรที่ได้รับการฝึกอบรม ไบโอเทคมีห้องปฏิบัติการความปลอดภัยทางชีวภาพระดับ 2 (BSL-2) และระดับ 3 (BSL-3) รองรับการดำเนินงานตามระดับความเสี่ยง ภายในกิจกรรมครั้งนี้ยังเปิดโอกาสให้คณะสื่อมวลชนเยี่ยมชมพื้นที่ห้องปฏิบัติการ เพื่อเห็นการทำงานของระบบความปลอดภัยในสถานที่จริง และเข้าใจว่า Biosafety ไม่ได้หมายถึงเพียง “ห้องที่มีความปลอดภัยสูง” แต่เป็นระบบบริหารจัดการความเสี่ยงที่องค์ประกอบทุกส่วนต้องทำงานร่วมกัน

ความเชี่ยวชาญของฝ่ายความปลอดภัยทางชีวภาพ ไบโอเทค สวทช. ยังสะท้อนผ่านการพัฒนาระบบและบุคลากรด้านความปลอดภัยทางชีวภาพของประเทศอย่างต่อเนื่อง โดยได้พัฒนาหลักสูตรฝึกอบรมด้าน Biosafety และ Biosecurity สำหรับบุคลากรที่เกี่ยวข้อง มีหน่วยงานนำหลักสูตรไปใช้กว่า 30 หน่วยงาน และมีผู้ผ่านการฝึกอบรมแล้วกว่า 24,000 ราย ล่าสุด ฝ่ายความปลอดภัยทางชีวภาพ ไบโอเทค สวทช. ได้รับ Thailand Biosafety Award ประจำปี 2569 ประเภททีมงาน จากสมาคมชีวนิรภัย (ประเทศไทย) สะท้อนบทบาทในการพัฒนาระบบนิเวศด้านความปลอดภัยทางชีวภาพของประเทศ ทั้งด้านองค์ความรู้ บุคลากร เครือข่าย และการสนับสนุนทางวิชาการ เพื่อให้ “ความปลอดภัย” เดินไปพร้อมกับ “นวัตกรรม” และเป็นพื้นฐานสำคัญของการพัฒนาเศรษฐกิจชีวภาพของประเทศอย่างยั่งยืน

ผู้สนใจข้อมูลหรือขอรับคำปรึกษาด้านความปลอดภัยทางชีวภาพ สามารถติดต่อ ฝ่ายความปลอดภัยทางชีวภาพ ไบโอเทค สวทช. โทรศัพท์ 02-564-6700 อีเมล biosafety@biotec.or.th