สวทช. พัฒนากิจกรรม “สวนสนุกหมุนเวียนโลหิต” ห้องเรียนวิทย์ ณ บ้านวิทยาศาสตร์สิรินธร พาเด็กไทยเรียนรู้สุขภาพอย่างมีความหมาย

โรคหัวใจและหลอดเลือดเป็นหนึ่งในปัญหาสุขภาพระดับชาติที่เริ่มต้นจากพฤติกรรมเล็ก ๆ ในชีวิตประจำวัน ก่อนจะสะสมและกลายเป็นความเสี่ยงร้ายแรงในระยะยาว จากข้อมูลของ World Health Organization และกระทรวงสาธารณสุข ระบุว่า โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) เป็นสาเหตุการเสียชีวิตมากกว่าร้อยละ 70 ของการเสียชีวิตทั้งหมดในประเทศไทย และในกลุ่มนี้ โรคหัวใจและหลอดเลือดเป็นสาเหตุสำคัญอันดับต้น ๆ

ปัจจัยเสี่ยงสำคัญ ได้แก่ ไขมันในเลือดสูง เบาหวาน ภาวะอ้วน การขาดการออกกำลังกาย รวมถึงพฤติกรรมเนือยนิ่งจากการใช้โทรศัพท์มือถือและสื่อสังคมออนไลน์เป็นเวลานาน สถานการณ์ดังกล่าวทำให้ประเทศไทยกำหนดทิศทางเชิงนโยบายผ่านแผนพัฒนาสุขภาพแห่งชาติ ฉบับที่ 13 ซึ่งเน้นการป้องกันโรคและการสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพ (Health Literacy) ให้กับประชาชนตั้งแต่วัยเยาว์

ด้วยเป้าหมายดังกล่าว สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) จึงพัฒนาหลักสูตร สื่อการเรียนรู้ และกิจกรรมสะเต็มศึกษาเรื่อง “สวนสนุกหมุนเวียนโลหิต” เพื่อส่งเสริมให้เด็กและเยาวชนได้เรียนรู้ระบบหัวใจและระบบหมุนเวียนโลหิตอย่างสนุก เข้าใจง่าย และเชื่อมโยงกับชีวิตจริง ณ บ้านวิทยาศาสตร์สิรินธร

นางฤทัย จงสฤษดิ์ ผู้อำนวยการฝ่ายอาวุโส ฝ่ายบริการทางวิชาการและการประเมินหลักสูตรด้านพัฒนากำลังคน สวทช. กล่าวว่า “หลักสูตรดังกล่าวพัฒนาร่วมกับผู้เชี่ยวชาญด้านสะเต็มศึกษาและเครือข่ายนักวิทยาศาสตร์รุ่นใหม่ด้านการแพทย์  โดยออกแบบกิจกรรมให้เด็ก ๆ ได้เรียนรู้ผ่านการลงมือปฏิบัติจริง เพื่อสร้างแรงบันดาลใจและเสริมสมรรถนะในการดูแลสุขภาพตนเอง ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา ได้จัดกิจกรรมแล้วไม่ต่ำกว่า 10 ครั้ง มีนักเรียนเข้าร่วมประมาณ 1,000 คน”

เปลี่ยนห้องเรียนวิทย์เป็นสวนสนุกแห่งการเรียนรู้หัวใจ

หลักสูตร “สวนสนุกหมุนเวียนโลหิต” ออกแบบในรูปแบบเรื่องเล่าและสถานีจำลองระบบหัวใจและระบบหมุนเวียนโลหิต เด็ก ๆ ได้ทดลองสร้างแบบจำลองเม็ดเลือด เรียนรู้บทบาทของเม็ดเลือดแดงในฐานะ “พนักงานขนส่งออกซิเจน” และเข้าใจความสำคัญของธาตุเหล็กต่อการดำรงชีวิต

พวกเขาได้สังเกตการไหลของของเหลวในท่อปกติและท่อที่มีสิ่งกีดขวาง เพื่อเห็นภาพของภาวะหลอดเลือดตีบตันอย่างเป็นรูปธรรม ได้สร้างแบบจำลองหัวใจสี่ห้อง ทดลองแรงบีบ และค้นพบความสำคัญของ “ลิ้นหัวใจ” ในการควบคุมทิศทางการไหลของเลือด นอกจากนี้ ยังได้วัดชีพจรของตนเอง เปรียบเทียบก่อนและหลังการเคลื่อนไหว เพื่อเชื่อมโยงว่าทุกจังหวะการเต้นของหัวใจสัมพันธ์กับการลำเลียงออกซิเจนอย่างไร

กิจกรรมทั้งหมดถูกออกแบบตามแนวคิดการเรียนรู้แบบบันไดเวียน (Spiral Learning) ผู้เรียนกลับมาพบแนวคิดเดิมซ้ำอีกครั้งในระดับที่ลึกขึ้น จากการเข้าใจโครงสร้าง สู่การเข้าใจกลไก จากกลไกสู่การเชื่อมโยงกับโรค และจากโรคสู่การตัดสินใจในชีวิตประจำวัน

ประสบการณ์จริง สู่ความเข้าใจที่ยั่งยืน

เมื่อวันที่ 13 กุมภาพันธ์ 2569 นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 จำนวน 70 คน จากโรงเรียนโยธินบูรณะ เข้าร่วมกิจกรรมค่ายวิทยาศาสตร์หนึ่งวัน ณ ห้องบรรยาย 2 บ้านวิทยาศาสตร์สิรินธร อุทยานวิทยาศาสตร์ประเทศไทย โดยมี ร.ต.อ.หญิง แพทย์หญิงอติพร เทอดโยธิน จากโรงพยาบาลตำรวจ เป็นวิทยากรถ่ายทอดความรู้ผ่านกิจกรรมเชิงปฏิบัติการ

บรรยากาศเต็มไปด้วยความตื่นเต้นและการตั้งคำถามอย่างกระตือรือร้น นักเรียนได้เรียนรู้โครงสร้างและหน้าที่ของหัวใจอย่างเป็นลำดับ ตั้งแต่การทำงานของห้องหัวใจ ลิ้นหัวใจ ไปจนถึงเส้นทางการไหลเวียนของเลือดในร่างกาย ผ่านการสาธิตและการลงมือทดลองจริง

“หนูไม่เคยคิดว่าการเรียนเรื่องหัวใจจะสนุกขนาดนี้ค่ะ พอได้เห็นของจริงแล้วเข้าใจเลยว่าทำไมเลือดต้องไหลเวียนแบบนี้” นักเรียนหญิงคนหนึ่งกล่าวด้วยความตื่นเต้น

เด็กคนหนึ่งสะท้อนความรู้สึกหลังจบกิจกรรมว่า “หนูเพิ่งเข้าใจว่าทำไมต้องออกกำลังกาย เพราะหัวใจต้องทำงานตลอดเวลา”

คำตอบสั้น ๆ นี้สะท้อนให้เห็นว่า ความรู้ทางวิทยาศาสตร์สามารถแปรเปลี่ยนเป็นความตระหนักด้านสุขภาพได้จริง

หลักสูตร “สวนสนุกหมุนเวียนโลหิต” เป็นหนึ่งในกิจกรรมสะเต็มศึกษาสำหรับเด็กและเยาวชนของ สวทช. ที่มุ่งเน้นการเรียนรู้เชิงประสบการณ์และการสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพตั้งแต่วัยเรียนผ่านค่ายวิทยาศาสตร์  ผู้สนใจเข้าร่วมกิจกรรมสามารถติดต่อ ฝ่ายบริการทางวิชาการและการประเมินหลักสูตรด้านพัฒนากำลังคน (ASI) สวทช. โทรศัพท์ 02 564 7000 ต่อ 77206-7, 77215 และ 77228