คำชี้แจงด้านจริยธรรม
ความซื่อสัตย์ทางวิทยาศาสตร์และทางวิชาการ (Scientific and Academic Integrity)
นักเรียนผู้วิจัยและพัฒนาและอาจารย์ที่ปรึกษาที่มีบทบาทในโครงการ ได้รับการคาดหวังให้รักษามาตรฐานทางจริยธรรมขั้นสูงสุด ตามมาตรฐานเหล่านี้:
ความซื่อสัตย์ทางวิทยาศาสตร์ (Scientific Integrity) เป็นหัวใจสำคัญต่อความน่าเชื่อถือ ความเที่ยงตรง และความก้าวหน้าของวงการวิทยาศาสตร์ นักวิจัยไม่ว่าจะอยู่ในวัยใดก็ตามจำเป็นต้องยึดมั่นในหลักความซื่อสัตย์ ความโปร่งใส และความเป็นกลาง ทั้งในการดำเนินการวิจัย การบันทึกข้อมูล และการนำเสนอผลงานของตน สิ่งนี้ยิ่งมีความสำคัญมากขึ้นเมื่อเป็นการนำผลงานเข้าร่วมการประกวดหรือแข่งขัน เพื่อให้มั่นใจว่าผู้เข้าประกวดทุกคนปฏิบัติตามข้อกำหนดและมาตรฐานอย่างเท่าเทียมกัน อันนำไปสู่กระบวนการตัดสินที่ยุติธรรมและเที่ยงธรรม
การเข้าร่วมเวทีการประกวดโครงการ YSC และเวทีที่จัดโดย Society for Science รวมถึงเวทีในเครือข่ายนั้นมาพร้อมกับความรับผิดชอบทางศีลธรรมและจริยธรรม สำหรับนักเรียนผู้เข้าร่วมโครงการทุกคนคาดหวังให้ประพฤติตนด้วยเกียรติและความซื่อตรง ทั้งในการทำวิจัยทางวิทยาศาสตร์และในการมีปฏิสัมพันธ์กับเพื่อนร่วมชุมชนวิชาการ
- ●ห้ามมิให้มีการฉ้อฉลและการประพฤติมิชอบทางวิทยาศาสตร์ ในทุกระดับของการวิจัยและการประกวดแข่งขัน
- ●นักเรียนผู้วิจัยต้อง ไม่สร้างหรือปลอมแปลงข้อมูลหรือภาพ ไม่ลอกเลียนผลงาน และไม่นำผลงานของผู้อื่นมาแอบอ้างเป็นของตน
- ●นักเรียนผู้วิจัยต้อง แยกแยะผลงานของตนเองกับผลงานของผู้อื่นให้ชัดเจน และต้องอ้างอิงแหล่งที่มาทั้งหมด
- ●นักเรียนผู้วิจัยต้อง เคารพการรักษาความลับและทรัพย์สินทางปัญญา
แม้ว่าการวิจัยทางวิทยาศาสตร์ในระดับก่อนอุดมศึกษาจะเป็นกระบวนการเรียนรู้ ซึ่งอาจมีโอกาสเกิดข้อผิดพลาดหรือการตกหล่นได้ แต่สิ่งสำคัญคือ เจตนาของนักเรียนจะต้องตั้งอยู่บนความซื่อสัตย์และปราศจากการหลอกลวง
นอกจากนี้ ความซื่อสัตย์ทางวิชาการ (Academic Integrity) เป็นเรื่องสำคัญอย่างยิ่งที่นักเรียนผู้วิจัยจะต้องทำงานอย่างใกล้ชิดกับผู้ใหญ่ที่ให้การสนับสนุนงานของตน (เช่น อาจารย์ที่ปรึกษา นักวิทยาศาสตร์พี่เลี้ยง เป็นต้น) ทั้งเพื่อแสดงการขอบคุณต่อความช่วยเหลือที่ได้รับอย่างเหมาะสม และเพื่อขออนุญาตและขอการรับรองที่จำเป็นทั้งหมดในการนำเสนอผลงานวิจัย ในทุกกรณีที่ผลงานนั้นมิได้เป็นผลงานของตนเองเพียงลำพัง การทำงานในห้องปฏิบัติการของสถาบันวิจัยที่มีการกำกับดูแล (Regulated Research Institutional, RRI) การทำงานกับข้อมูลที่ไม่ได้เปิดเผยต่อสาธารณะ หรือการทำงานที่เป็นส่วนย่อยของโครงงานชั้นเรียนหรือชมรมใด ๆ ที่สามารถระบุตัวตนได้ ล้วนต้องมีการอ้างอิงและให้เครดิตผลงานของผู้อื่นอย่างถูกต้อง และอาจต้องผ่านการพิจารณาและอนุมัติอย่างเป็นทางการจากสถาบัน โดย RRI หรือคณะกรรมการพิจารณาที่เกี่ยวข้องของ RRI ก่อนที่จะนำเสนอต่อสาธารณะในงานประกวดโครงงานวิทยาศาสตร์
การขอและได้รับอนุญาตควรดำเนินการตั้งแต่ตอนเริ่มต้นการพัฒนาผลงาน เพื่อให้ผู้ที่เกี่ยวข้องรับทราบถึงเจตนาที่จะจัดทำโครงงานและเข้าร่วมการประกวดในเวทีโครงงานวิทยาศาสตร์ที่จะเกิดขึ้นในอนาคต นักเรียนผู้วิจัยจำเป็นต้องได้รับอนุญาตจากอาจารย์ที่ปรึกษาก่อนที่จะส่งผลงานวิจัยเข้าร่วมการประกวด การพูดคุยและตกลงกันตั้งแต่ก่อนที่โครงงานจะเสร็จสิ้นย่อมดีกว่ามาก โดยเฉพาะในกรณีที่อาจารย์ที่ปรึกษามีข้อกังวลเกี่ยวกับทรัพย์สินทางปัญญาหรือข้อมูลอันเป็นกรรมสิทธิ์อื่น ๆ ในการเปิดเผยงานวิจัยที่นักเรียนได้ทำไว้ต่อสาธารณะผ่านการประกวดทางวิทยาศาสตร์
ข้อกำหนดด้านจริยธรรม
นักเรียนผู้วิจัยและอาจารย์ที่ปรึกษาที่มีบทบาทในโครงการ ได้รับการคาดหวังให้รักษามาตรฐานทางจริยธรรมขั้นสูงสุดตามมาตรฐานเหล่านี้:
- 1.ความซื่อสัตย์ทางวิชาการ (Integrity) โครงการที่จัดทำขึ้นอยู่บนพื้นฐานของความซื่อสัตย์ เป็นกลาง และหลีกเลี่ยงผลประโยชน์ทับซ้อนในทุกขั้นตอน โครงการควรสะท้อนถึงการวิจัยอิสระที่ทำโดยนักเรียนและนำเสนอด้วยคำพูดของตนเองพร้อมการอ้างอิงที่เหมาะสม ห้ามนำเสนอข้อมูลที่เป็นเท็จหรือข้อมูลที่มีการฉ้อฉล หรือการคัดลอกผลงาน/หรือการลอกเลียนแบบ (plagiarism) หรือการใช้ปัญญาประดิษฐ์อย่างไม่เหมาะสม
- 2.ถูกต้องตามกฎหมาย (Legality) โครงการทั้งหมดต้องปฏิบัติอย่างถูกต้องตามกฏหมาย และต้องได้รับการอนุมัติจากประธาน Scientific Review Committee (SRC) ระดับภูมิภาค (หัวหน้าศูนย์ประสานงานภูมิภาค) ก่อนเริ่มลงมือทำการทดลอง และเมื่อมีความจำเป็นตามลักษณะของโครงงาน จะต้องได้รับการพิจารณาและอนุมัติจากคณะกรรมการที่เกี่ยวข้องเพิ่มเติมได้แก่ คณะกรรมการพิจารณาจริยธรรมการวิจัยที่เกี่ยวข้องกับมนุษย์ (Institutional Review Board, IRB) คณะกรรมการกำกับดูแลการดูแลและการใช้สัตว์ของสถาบัน (Institutional Animal Care and Use Committee, IACUC) และคณะกรรมการความปลอดภัยทางชีวภาพของสถาบัน (Institutional Biosafety Committee, IBC) ตามความเหมาะสมของโครงการ
- 3.การเคารพความลับและทรัพย์สินทางปัญญา (Respect for Confidentiality and Intellectual Property) การสื่อสารที่เป็นความลับ ตลอดจนสิทธิบัตร ลิขสิทธิ์ และทรัพย์สินทางปัญญารูปแบบอื่น ๆ จะต้องได้รับเกียรติ ไม่สามารถใช้ข้อมูล วิธีการ หรือผลลัพธ์ที่ไม่ได้เผยแพร่โดยปราศจากการได้รับอนุญาต นอกจากนี้ จะต้องมีการให้เครดิตหรือระบุการมีส่วนร่วมของบุคคลทุกฝ่ายที่มีส่วนช่วยในการดำเนินงานวิจัยอย่างเหมาะสม
- 4.การดูแลและอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม (Stewardship of the Environment) มีความรับผิดชอบในการปกป้องสิ่งแวดล้อมจากอันตรายที่อาจเกิดขึ้น ห้ามนำเข้าสู่สิ่งแวดล้อม หรือกำจัด/ปล่อยลงสู่สิ่งแวดล้อม ได้แก่ สิ่งมีชีวิตหรือชนิดพันธุ์พื้นถิ่น สิ่งมีชีวิตหรือชนิดพันธุ์ที่ผ่านการดัดแปลงทางพันธุกรรมและสิ่งมีชีวิตหรือชนิดพันธุ์รุกราน ซึ่งตัวอย่างของสิ่งมีชีวิตดังกล่าว ได้แก่ แมลง พืช สัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง และสัตว์ที่มีกระดูกสันหลัง รวมถึงห้ามนำหรือปล่อยสิ่งต่อไปนี้เข้าสู่สิ่งแวดล้อม ได้แก่ เชื้อก่อโรค สารเคมีที่เป็นพิษ และสารหรือวัตถุจากภายนอกหรือสิ่งแปลกปลอม เป็นต้น
- 5.การตระหนักรู้ความเสี่ยง (Acknowledgment of Risks) ทุกโครงการมีความเสี่ยงอยู่เสมอ ทุกคนได้รับการคาดหวังให้ตระหนักถึงอันตรายที่อาจเกิดขึ้น ประเมินความเสี่ยง ลดหรือควบคุมความเสี่ยงให้น้อยที่สุด และเตรียมพร้อมสำหรับเหตุฉุกเฉิน
- 6.การดูแลสัตว์ทดลอง (Animal Care) ต้องให้การดูแลและเคารพสัตว์ทดลองทุกชนิดอย่างเหมาะสม สนับสนุนการใช้วิธีวิจัยที่ไม่ใช้สัตว์ทดลองและแนวทางทางเลือก และต้องมีการสำรวจก่อนที่จะดำเนินโครงการเกี่ยวกับสัตว์มีกระดูกสันหลัง โดยยึดหลัก “4R” ได้แก่ Replace, Reduce, Refine, Respect
- ●Replace – แทนที่สัตว์ที่มีกระดูกสันหลังด้วยสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง อาทิ การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ/เซลล์ และ/หรือการจำลองด้วยคอมพิวเตอร์หากเป็นไปได้
- ●Reduce – ลดจำนวนสัตว์โดยไม่ลดทอนความถูกต้องทางสถิติ
- ●Refine – ปรับปรุงระเบียบวิธีการทดลองเพื่อลดความเจ็บปวดหรือความทุกข์ทรมานของสัตว์
- ●Respect – เคารพสัตว์และการมีส่วนร่วมของสัตว์ในการวิจัย
- 7.การคุ้มครองนักเรียนผู้วิจัย/ผู้เข้าร่วมวิจัย (Human Participant Protection) ยึดถือสุขภาพและความเป็นอยู่ที่ดีของนักเรียนผู้วิจัย และผู้เข้าร่วมการทดลองเป็นสำคัญ
- 8.สารชีวภาพที่อาจเป็นอันตราย (Potentially Hazardous Biological Agents, PHBAs) ต้องมีความรับผิดชอบในการดำเนินการและจัดทำเอกสารการประเมินความเสี่ยง และเพื่อจัดการและกำจัดสิ่งมีชีวิตและวัสดุที่เกี่ยวข้องอย่างปลอดภัยและเหมาะสม
จรรยาบรรณและแนวทางปฏิบัติการใช้สัตว์ทดลอง
หลักการกำกับและแนวปฏิบัติด้านจริยธรรมสำหรับการใช้และการดำเนินการต่อสัตว์
จรรยาบรรณการใช้สัตว์เพื่องานทางวิทยาศาสตร์สภาวิจัยแห่งชาติ พ.ศ. 2542
จรรยาบรรณการดำเนินการต่อสัตว์เพื่องานทางวิทยาศาสตร์
ข้อกำหนดจรรยาบรรณการดำเนินการต่อสัตว์