เพิ่มมูลค่าผลผลิตทางเกษตรด้วย “การแปรรูป”

เพิ่มมูลค่าผลผลิตทางเกษตรด้วย “การแปรรูป”

จากการถ่ายทอดเทคโนโลยีการปลูกสตรอเบอรี่ให้กับชุมชน ไม่เพียงการจำหน่ายผลสดจะสร้างรายได้ให้เกษตรกรผู้ปลูกแล้ว ผลิตภัณฑ์แปรรูปจากสตรอเบอรี่ก็ได้ความรับนิยมจากผู้บริโภคเช่นกัน ไม่ว่าจะเป็น น้ำสตรอเบอรี่ แยมสตรอเบอรี่ จากการรวมกลุ่มเพื่อแปรรูปสตรอเบอรี่ นำไปสู่การจัดตั้งกลุ่มแปรรูปและจดทะเบียนในรูปแบบวิสาหกิจชุมชนภายใต้ชื่อ “กลุ่มแปรรูปผลผลิตทางการเกษตรบ้านบ่อเหมืองน้อย” ในปี 2546 ผลิตภัณฑ์แปรรูป ได้แก่ น้ำสตรอเบอรี่ แยมสตรอเบอรี่ น้ำเสาวรส มะคาเดเมียอบแห้ง และช็อคโกแลตมะคาเดเมีย กลุ่มแปรรูปฯ มีเงินหมุนเวียนจากการจำหน่ายผลิตภัณฑ์กว่า 7.5 ล้านบาท (ปี 2557) สมาชิกมีรายได้เฉลี่ย 5 หมื่นบาท/คน/ปี และยังสร้างงานให้คนในชุมชนอีก 20 คน สำหรับการแปรรูปมะคาเดเมียนั้น สวทช. ได้สนับสนุนสถาบันพัฒนาและฝึกอบรมโรงงานต้นแบบ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี พัฒนา “เครื่องอบแห้งมะคาเดเมียโดยใช้กะลามะคาเดเมียทดแทนการใช้ก๊าซแอลพีจี” และได้ถ่ายทอดเทคโนโลยีดังกล่าวให้ชุมชน ทำให้กลุ่มแปรรูปฯ ลดค่าใช้จ่ายการใช้ก๊าซ LPG

“กัลยณัฎฐ์ พระศรีนาม” รางวัลวิทย์แปงบ้าน อีสานแปงเมือง ประจำปี 2561 สาขาพัฒนาสังคม

สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.)  ตระหนักถึงความสำคัญของการอนุรักษ์และต่อยอดภูมิปัญญาท้องถิ่นด้วยวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและนวัตกรรม บูรณาการการใช้ประโยชน์จากทุนทางสังคมเพื่อการพัฒนาท้องถิ่นอย่างเหมาะสม เพื่อเป็นขวัญและกำลังใจต่อคุณงามความดีแก่บุคคลต้นแบบในภาคตะวันออกเฉียงหนือ จึงได้เสนอชื่อรางวัล “วิทย์แปงบ้าน อีสานแปงเมือง” โดยมอบขึ้นในงาน “สวทช.วิทย์สัญจร: วิจัยเข้มแข็ง เสริมแกร่งภูมิภาค” ในปี 2561 งาน “สวทช. วิทย์สัญจร” ที่จังหวัดอุดรธานี สวทช. ได้มอบรางวัล “วิทย์แปงบ้าน อีสานแปงเมือง สาขาพัฒนาสังคม” แก่ คุณกัลยณัฏฐ์ พระศรีนาม ประธานกลุ่มวิสาหกิจชุมชนแปรรูปผลผลิตทางการเกษตร บ้านบ่อเหมืองน้อย อ.นาแห้ว จ.เลย  ผู้นำเกษตรกรที่เข้มแข็งเรียนรู้การปลูกสตรอว์เบอร์รี่ ร่วมกับศูนย์ไบโอเทค สวทช. และมหาวิทยาเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี ผลิตสตรอว์เบอร์รี่ขายด้วยตนเอง พร้อมทั้งบุกเบิกด้านการตลาดจนทำให้ชุมชนสามารถผลิตสตรอว์เบอร์รี่ขายเกิดรายได้หมุนเวียนในชุมชน 1.4 ล้านต่อปี จนเป็นที่มาของคำว่า “สตรอว์เบอร์รี่แดนอีสาน”

จุดเปลี่ยนชีวิต..จุดพลิกเกษตรกร

จุดเปลี่ยนชีวิต..จุดพลิกเกษตรกร

อำเภอนาแห้ว จังหวัดเลย ขึ้นชื่อว่าเป็นพื้นที่ห่างไกลติดชายแดนอันดับต้นๆ ของประเทศ หากเดินทางต่อตามทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1328 จะยิ่งเข้าใกล้แม่น้ำเหืองซึ่งคั่นพรมแดนระหว่างไทยและ สปปป.ลาว เป็นที่ตั้งของบ้านห้วยน้ำผักและบ้านบ่อเหมืองน้อยซึ่งกองทัพภาคที่ 2 ขอจัดตั้งหลังเสร็จศึกร่มเกล้าด้วยเหตุผลด้านความมั่นคง พร้อมกับรับสมัครทหารกองหนุนเข้ามาอยู่หมู่บ้านละ 75 ครอบครัว จัดสรรที่ดินทำกินให้ครอบครัวละ 10 ไร่ และส่งเสริมให้ปลูกพืชตามแนวพระราชดำริในหลวงรัชกาลที่ 9 เนื่องด้วยศักยภาพพื้นที่และภูมิอากาศเหมาะแก่การปลูกพืชเมืองหนาว “ในพื้นที่ 10 ไร่ไม่ได้ให้อิสระในช่วงเริ่มต้น แต่บังคับให้ปลูกพืชยืนต้น คือ แมคคาเดเมียคนละ 50 ต้น อะโวคาโด พลับ ท้อ และพืชที่นำพันธุ์มาแจกให้ ส่วนพืชระยะสั้นเป็นสตรอว์เบอร์รี่ เสาวรสคนละ 2 ไร่ เพราะเป็นพืชที่ได้ผลผลิตเร็ว คนปลูกจะได้เลี้ยงตัวเองได้เร็ว นอกนั้นจะปลูกข้าวโพดหรืออะไรอื่นก็ได้”  กัลยณัฎฐ์

หมู่บ้านบ่อเหมืองน้อยและบ้านห้วยน้ำผัก

หมู่บ้านบ่อเหมืองน้อยและบ้านห้วยน้ำผัก

หมู่บ้านบ่อเหมืองน้อยและบ้านห้วยน้ำผัก อ.นาแห้ว จ.เลย ได้รับจัดตั้งเป็นหมู่บ้านชุมชนใหม่ตามแนวชายแดนภายใต้โครงการพัฒนาเพื่อความมั่นคงพื้นที่อำเภอนาแห้ว จังหวัดเลย ตั้งแต่ปี 2531 โดยมีกองทัพภาคที่ 2 และภาคที่ 3 เป็นผู้รับผิดชอบ ทั้งสองหมู่บ้านตั้งอยู่ใจกลางป่าทึบและภูเขาสูงชัน สูงจากระดับน้ำทะเล 750-1,200 เมตร ภูมิอากาศหนาวเย็น ชาวบ้านส่วนใหญ่ทำการเกษตร ปลูกข้าวไร่เป็นพืชหลักเพื่อบริโภคในครัวเรือน ปลูกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์เพื่อจำหน่าย รวมทั้งหาของป่าและรับจ้างทั่วไป แม้จะได้รับการจัดตั้งเป็นหมู่บ้าน แต่พบว่าชาวบ้านส่วนใหญ่อพยพไปขายแรงงานนอกพื้นที่ ในปี 2538 สวทช. โดยศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ (ไบโอเทค) ได้ร่วมกับกองทัพภาคที่ 2 และหน่วยงานเครือข่าย ได้ไปส่งเสริมและยกระดับคุณภาพชีวิตและความเป็นอยู่ของชาวบ้านโดยใช้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีเป็นเครื่องมือ จวบจนวันนี้เป็นเวลากว่า 20 ปี ที่ สวทช. ได้สนับสนุนและส่งเสริมหมู่บ้านบ่อเหมืองน้อยและบ้านห้วยน้ำผัก อ.นาแห้ว ด้วยความรู้ด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี

กลุ่มเกษตรกรบ้านหนองมังจัดงาน “สะเต็มศึกษากับการพัฒนาเกษตรอินทรีย์”

กลุ่มวิสาหกิจชุมชนเกษตรอินทรีย์ตำบลโนนกลางร่วมกับเครือข่ายพันธมิตร เปิดเวทีเสวนา “STEM ศึกษากับการพัฒนาเกษตรอินทรีย์” จุดประกายความรู้ นำแนวคิดสะเต็มศึกษาพัฒนาการทำเกษตร พร้อมนำชมแปลงปลูก-แลกเปลี่ยนความรู้กับเกษตรกรเจ้าของแปลง เมื่อวันที่ 14 กุมภาพันธ์ 2560 กลุ่มวิสาหกิจชุมชนเกษตรอินทรีย์ตำบลโนนกลางร่วมกับเครือข่ายพันธมิตร อาทิ สวทช. สำนักงานวิจัยและพัฒนาการเกษตรเขต 4 กรมวิชาการเกษตร สำนักงานพัฒนาที่ดินอุบลราชธานี มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี ชมรมคนรักในหลวงอุบลราชธานี บริษัท สังคมสุขภาพ เป็นต้น จัดโครงการประชารัฐภักดี เกษตรอินทรีย์ตามรอยพ่อ เผยแพร่ความรู้การทำเกษตรอินทรีย์ ณ ศูนย์การเรียนรู้กลุ่มวิสาหกิจชุมชนเกษตรอินทรีย์โนนกลาง อ.สำโรง จ.อุบลราชธานี กิจกรรมในงานประกอบด้วย เวทีเสวนา “STEM ศึกษากับการพัฒนาเกษตรอินทรีย์” ถ่ายทอดความรู้ แนวคิด และการประยุกต์ใช้ STEM กับการทำเกษตรอินทรีย์ จากผู้ร่วมเสวนา

เสวนา “สะเต็มศึกษากับการพัฒนาเกษตรอินทรีย์”

จากเวทีสัมมนา “STEM ศึกษากับการพัฒนาเกษตรอินทรีย์” ในงานโครงการประชารัฐภักดี เกษตรอินทรีย์ตามรอยพ่อ เมื่อวันที่ 14 กุมภาพันธ์ 2560 จัดโดยกลุ่มวิสาหกิจชุมชนเกษตรอินทรีย์ตำบลโนนกลางและเครือข่ายพันธมิตร ณ ศูนย์การเรียนรู้กลุ่มวิสาหกิจชุมชนเกษตรอินทรีย์โนนกลาง อ.สำโรง จ.อุบลราชธานี ผู้ร่วมเสวนา ประกอบด้วย คุณปิยะทัศน์ ทัศนิยม ประธานกลุ่มวิสาหกิจชุมชนเกษตรอินทรีย์ตำบลโนนกลาง คุณกัลยารัตน์ รัตนะจิตร นักวิชาการอาวุโส สถาบันการจัดการเทคโนโลยีและนวัตกรรมเกษตร สวทช. คุณพเยาว์ พรหมพันธ์ใจ ผู้อำนวยการกลุ่มวิชาการ สำนักงานวิจัยและพัฒนาการเกษตรเขต 4 กรมวิชาการเกษตร คุณบุญถม กุมพล ผู้อำนวยการสถานีพัฒนาที่ดินอุบลราชธานี กรมพัฒนาที่ดิน และคุณแขลดา จิตปัญญา ผู้จัดการฝ่ายประชาสัมพันธ์และส่งเสริมสุขภาพ บริษัท สังคมสุขภาพ จำกัด

มะเขือเทศเชอรี่สีดำอินทรีย์

กิจกรรม “ศึกษาดูงานเกษตรอินทรีย์ของสมาชิกกลุ่มวิสาหกิจชุมชนเกษตรอินทรีย์ตำบลโนนกลาง” เป็นหนึ่งกิจกรรมที่ได้รับความสนใจจากผู้เข้าร่วมงานโครงการประชารัฐภักดี เกษตรอินทรีย์ตามรอยพ่อ เมื่อวันที่ 14 กุมภาพันธ์ 2560 ซึ่ง “การปลูกมะเขือเทศแบล็คเชอรี่อินทรีย์ หรือมะเขือเทศเชอรี่สีดำอินทรีย์” ของคุณสุรทอน เหมือนมาด หนึ่งในสมาชิกกลุ่มฯ ได้รับความสนใจจากผู้เยี่ยมชมแปลงไม่น้อย เมื่อปี 2557 ลูกสาวคุณสุรทอน ซึ่งเรียนอยู่ที่ภาควิชาพืชสวน คณะเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี ได้รับผลมะเขือเทศแบล็คเชอรี่จาก ผศ.ดร.บุญส่ง เอกพงษ์ แล้ว คุณสุรทอนและภรรยาได้ช่วยกันเก็บเมล็ดพันธุ์ โดยตั้งใจปลูกเป็นพืชหลังนา ปีแรกปลูกเพื่อทำพันธุ์ ปีที่สองปลูกขายซึ่งได้ผลผลิตไม่มาก และเริ่มปลูกขายครั้งที่สองเมื่อปลายเดือนพฤศจิกายน 2559 ระยะเวลาปลูกประมาณ 120 วัน เก็บผลผลิตในช่วงอายุ 70 วัน การปลูกและดูแลทำเช่นเดียวกับการปลูกมะเขือเทศเชอรี่สแนคสลิม ผลผลิตที่ได้ประมาณ 2-3

เทคนิคปลูก “หอมอินทรีย์สำลีแดง-กระเทียมแก้ว” ให้ได้หัวใหญ่ คุณภาพดี

นอกจาก “ผักสลัด มะเขือเทศ และข้าวอินทรีย์” จะเป็นผลผลิตอินทรีย์ที่ขึ้นชื่อของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนเกษตรอินทรีย์ตำบลโนนกลาง อ.สำโรง จ.อุบลราชธานีแล้ว “หอมแดงและกระเทียม” ที่มีขนาดใหญ่ คุณภาพดี ก็ได้รับการตอบรับไม่แพ้กัน คุณสำลี บัวเงิน สมาชิกกลุ่มวิสาหกิจเกษตรอินทรีย์โนนกลาง เจ้าของหอมแดงพันธุ์ “สำลีแดง” ชื่อสายพันธุ์ที่คุณปิยะทัศน์ ทัศนิยม ประธานกลุ่มฯ ตั้งให้ ด้วยเป็นพันธุ์ที่ส่งต่อจากรุ่นพ่อรุ่นแม่ และคุณสำลีเก็บและต่อพันธุ์เอง ส่วนกระเทียมเป็นพันธุ์กระเทียมแก้ว ผลผลิตหอมแดงและกระเทียมของคุณสำลีมีขนาดใหญ่ สีสวย เก็บได้นาน และคุณภาพดี สร้างรายได้หลักแสนต่อไร่ คุณสำลี บอกว่า การเตรียมดินเป็นหัวใจสำคัญที่จะทำให้ได้หอม กระเทียม ที่ดีและใหญ่ การตรวจวัดค่า pH ดิน (ค่าความเป็นกรดด่าง) จึงเป็นสิ่งจำเป็น ซึ่งค่า pH

เคล็ดวิชาเกษตรอินทรีย์

“ผลผลิตอินทรีย์” เป็นที่นิยมของผู้บริโภคที่ให้ความใส่ใจอาหารการกินมากขึ้น แม้ราคาจำหน่ายจะค่อนข้างสูง แต่เพื่อสุขภาพแล้ว ผู้คนไม่น้อยยินดีที่จะจ่าย เมื่อความต้องการ “ผลผลิตอินทรีย์” มีแนวโน้มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง จึงเป็นโอกาสของฟากผู้ผลิตอย่าง “เกษตรกร” ที่จะยกระดับคุณภาพชีวิตและรายได้ของอาชีพเกษตรกรให้ดีขึ้นได้ แต่ทั้งนี้ก็ขึ้นอยู่กับ “คุณภาพของผลผลิตอินทรีย์” ที่จะสร้างความน่าเชื่อถือให้ผู้บริโภคได้เพียงใด “การทำเกษตรอินทรีย์ต้องมีอุดมการณ์และมีวิชาการ” ผลึกความคิดที่ตกตะกอนจากการเรียนรู้และมุ่งมั่นกับการทำเกษตรอินทรีย์มากว่า 20 ปีของคุณปิยะทัศน์ ทัศนิยม ประธานกลุ่มวิสาหกิจชุมชนเกษตรอินทรีย์ตำบลโนนกลาง อ.สำโรง จ.อุบลราชธานี และอดีตอนุกรรมการขับเคลื่อนเกษตรอินทรีย์แห่งชาติ “อุดมการณ์ คือ ความมุ่งมั่น มีศรัทธาและความเชื่อมั่นในวิชาชีพเกษตรกรของตัวเอง เลี้ยงตัวเองและครอบครัวได้ และส่งต่อความรู้ให้ชุมชนได้ วิชาการ คือ เกษตรกรเป็นนักวิทยาศาสตร์ปฏิบัติการ แต่จะเป็นนักวิทยาศาสตร์ปฏิบัติการได้ เกษตรกรต้องเรียนรู้” คุณปิยะทัศน์ ขยายความสิ่งที่เกษตรกรต้องเรียนรู้ ประกอบด้วย ดิน เพราะดินคือหัวใจของการทำเกษตร เกษตรกรต้องรู้ว่า