“ไตรโคเดอร์มาจัดการไฟทอปได้และยั่งยืน” คือคำตอบจาก มณี ภาระเปลื้อง เจ้าของสวนผลไม้พรรณมณี และ เตือนใจ อรชร สมาชิกศูนย์จัดการศัตรูพืชชุมชนตำบลกระแจ อำเภอนายายอาม จังหวัดจันทบุรี ซึ่งมีประสบการณ์เกือบสิบปีกับการใช้ไตรโคเดอร์มาจัดการโรครากเน่าโคนเน่าทุเรียน[1] โรคพืชสำคัญของทุเรียน
ชีวิตที่คลุกคลีกับสวนทุเรียนมากว่า 20 ปีของทั้งคู่ รักษาและดูแลต้นทุเรียนที่มีอาการโรครากเน่าโคนเน่ามานักต่อนัก หลายต้นประคับประคองให้ผลผลิตต่อได้ แต่ก็มีไม่น้อยที่ยืนต้นตาย
[1] เกิดจากเชื้อสาเหตุ Phytophthora palmovara ที่อยู่ในดิน เมื่อมีน้ำและความชื้นเพียงพอจะงอกเป็นเส้นใยเข้าทำลายพืช เชื้อโรคสามารถแพร่ระบาดไปกับลมและน้ำ หรือติดไปกับดินปลูกหรือกิ่งพันธุ์ที่เป็นโรคได้
“แต่ก่อนใช้เคมีจัดการอย่างเดียวเห็นผลเร็วกว่า ไตรโคเดอร์มาเห็นผลช้า แต่เราก็อยากลองใช้ เพราะต้องการลดต้นทุน”
จากที่เคยทำสวนตามวิธีพ่อแม่ มณี เริ่มปรับเปลี่ยนแนวทางการทำสวนทุเรียนหลังจากได้รับความรู้จากการร่วมอบรมในเวทีต่างๆ ช่วงปี พ.ศ. 2561 เขาได้ความรู้การผลิตและใช้ไตรโคเดอร์มาเพื่อจัดการโรครากเน่าโคนเน่าทุเรียน
“ทุเรียนราคาเปลี่ยน การตลาดไม่แน่นอน เราต้องพยายามหาอะไรที่ลดต้นทุนมากที่สุด เราถึงจะอยู่รอด ถ้าพึ่งเคมีอย่างเดียว ค่าใช้จ่ายสูง แต่เราใช้ไตรโคเดอร์มาที่ผลิตเอง ใช้ต่อเนื่องทั้งปี ช่วยคุมโรคได้”
ขณะที่ เตือนใจ หลังปรับเปลี่ยนสวนยางพาราเป็นสวนทุเรียน และเปิดโอกาสตัวเองออกหาความรู้นอกสวน “ไตรโคเดอร์มา” เป็นความรู้แรกที่เธอได้เรียนรู้
“เราไม่เคยรู้จักมาก่อน ไม่รู้ด้วยว่าต้นทุเรียนเราที่มีอาการคือโรครากเน่าโคนเน่า เราก็ใช้แต่ยาเหม็น ยาอะบา (อะบาเมกติน) พอรู้ว่าใช้ไตรโคเดอร์มากับโรคนี้ได้ เราก็มาทำเอง แล้วฉีดลงดินช่วงหน้าฝน แต่ใช้เคมีด้วย โรคยังมีแต่น้อยลง ถ้าไม่ใช่ไตรโคเดอร์มาด้วย ป่านนี้ต้นทุเรียนคงหมด”
ช่วงปี พ.ศ. 2566 มณี และ เตือนใจ เข้าร่วมโครงการของสถาบันการจัดการเทคโนโลยีและนวัตกรรมเกษตร (สท.) สวทช.[2] โดยใช้ราไตรโคเดอร์มาสายพันธุ์ TBRC 4734[3] บริหารจัดการโรครากเน่าโคนเน่าทุเรียน ทั้งสองได้รับก้อนเชื้อสดราไตรโคเดอร์มาเดือนละ 20 กิโลกรัม ใช้สัปดาห์เว้นสัปดาห์ โดยใช้ก้อนเชื้อสด 25 ถุง (ถุงละ 200 กรัม) ต่อน้ำ 500 ลิตร ฉีดพ่น 1 ไร่ และใช้เมล็ดข้าวในถุงผสมน้ำเล็กน้อยทาแผลที่ลำต้น
“พอรู้ว่าเป็นโครงการเกี่ยวกับไตรโคเดอร์มา เข้าร่วมเลย เพราะอยากรู้ว่าที่เราใช้อยู่ถูกวิธีแล้วมั้ย พอได้มาใช้ก็ทำให้ได้ความรู้เพิ่มหลายอย่าง แต่ก่อนไม่รู้ว่าใช้ได้ตลอดปี เชื้ออยู่ในดินที่มีความชื้น ก็ใช้หนักเฉพาะหน้าฝน เดี๋ยวนี้หน้าแล้ง ให้น้ำแล้วก็ใช้ไตรโคเดอร์มาได้” เตือนใจ เล่าถึงเหตุผลที่เข้าร่วมโครงการฯ ขณะที่ มณี บอกว่า โครงการแบบนี้ดี มีของให้ทดลองใช้และใช้ของที่เราผลิตเองได้ด้วย เราจะได้เรียนรู้ ทำสวนไม่กลัวต้นตายอยู่แล้ว ถ้าเราไม่รักษามันก็ตายอยู่ดี ได้ลองได้รักษา จะได้รู้ว่าใช้ได้หรือไม่ได้
[2] โครงการการถ่ายทอดเทคโนโลยีการบริหารจัดการโรครากเน่าโคนเน่าของทุเรียนด้วยเชื้อราไตรโคเดอร์มา ในพื้นที่จังหวัดระยอง จันทบุรี อุตรดิตถ์ และแพร่
[3] คัดเลือกโดยทีมวิจัยเทคโนโลยีการควบคุมทางชีวภาพ ศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ (ไบโอเทค) สวทช. มีประสิทธิภาพสูงในการป้องกันและควบคุมจุลินทรีย์ก่อโรคพืชได้หลายชนิด
“ทำตามโปรแกรมที่ สท. ให้มา ช่วงที่ใช้เป็นช่วงทำต้นก็เลยลองถอดยารา[4] ออกหมด เพื่อให้ไตรโคเดอร์มาอยู่ในดินตลอด แล้วใช้ไตรโคเดอร์มาที่ผลิตเองเสริมเข้าไป แปลงนี้มีทุเรียนประมาณ 50 ต้น เดิมมีตายปีละ 1-2 ต้น พอใช้ไตรโครเดอร์มาไม่มีต้นตายเพิ่ม มีแผลบ้าง รักษาแผลได้ ต้นที่เคยอาการหนัก ใบเหลือง เราก็ใส่ไตรโคเดอร์มาเพิ่ม พอ 3 เดือน ออกใบใหม่ แสดงว่ารากเริ่มดี” มณี เล่าถึงแปลงทดสอบ 2 ไร่ที่ใช้ก้อนเชื้อสดไตรโคเดอร์มาจาก สท. ไม่เพียงจัดการโรคได้ หากยังประหยัดการใช้ยาราได้ถึง 2,250 บาท/เดือน/ไร่ ซึ่ง มณี วางแผนใช้ไตรโคเดอร์มากับอีก 8 ไร่ พร้อมกับถอดการใช้ยารา จะช่วยลดค่าใช้จ่ายยาราได้ถึง 2 แสนบาท/ปี
สำหรับ เตือนใจ ใช้ก้อนเชื้อสดไตรโคเดอร์มากับพื้นที่ 1 ไร่ มีต้นทุเรียน 27 ต้น มีต้นที่มีอาการโรคและต้องโค่นทิ้งไปหนึ่งต้น ซึ่งเธอมองว่าเป็นเพราะการบริหารจัดการของเธอเองที่ให้ต้นมีลูก ส่วนต้นที่มีอาการหนัก ยังรักษาและประคองต้นไว้ได้ รวมถึงยังถอดการใช้ยาราออกเช่นกัน ด้วยเกรงว่าจะส่งผลต่อราไตรโคเดอร์มาในดิน
“แปลงนี้ใช้ 2 อาทิตย์ติดกันและใช้ต่อเนื่องทั้งปี จากประสบการณ์ที่เคยใช้ไตรโคเดอร์มา แปลงที่ห่างการใช้ มีโอกาสต้นป่วยได้ และพอได้รับเชื้อจะลามไว ผิดกับแปลงที่ใช้ต่อเนื่อง ถ้าลำต้นมีแผล ก็ยังไม่ลาม”
แม้ทั้ง มณี และ เตือนใจ ต่างมีประสบการณ์การผลิตและการใช้ไตรโคเดอร์มาก่อนที่จะมาร่วมโครงการกับ สท. แต่จากการใช้ก้อนเชื้อสดจาก สท. ทั้งคู่พบว่าเมล็ดข้าวเป็นเม็ดร่วน ล้างสปอร์ง่าย กรองน้ำแล้วฉีดพ่นได้เลย แต่ก้อนเชื้อสดที่ผลิตเอง เนื้อเมล็ดข้าวจะเปียก ล้างสปอร์ยาก เหมาะสำหรับไปทาแผลที่ต้น
จากประสบการณ์ที่ใช้ไตรโคเดอร์มา แม้ต้องใช้เวลาผลิตใช้เอง แต่ทั้งคู่มองว่าเป็นการจัดการโรครากเน่าโคนเน่าที่ยั่งยืน ซึ่ง มณี บอกว่า ต้องใช้ต่อเนื่องเพื่อให้เชื้ออยู่ในดิน โรคมาจากดิน ถ้าบล็อคไม่ให้ขึ้นต้นได้ โอกาสระบาดก็น้อย เกษตรกรต้องเปิดใจและลองทำถึงจะรู้ด้วยตัวเอง
“ไตรโคเดอร์มาไม่ใช่ยา แต่เป็นวัคซีนอย่างดี ถ้าใช้ตลอดจะเป็นภูมิให้พืช” เตือนใจ ย้ำทิ้งท้าย
[4] สารป้องกันและกำจัดเชื้อราในทุเรียน เช่น เมทาแลกซิล ฟอสอีทิล-อะลูมิเนียม เฮกซะโคนาโซล คอปเปอร์ เป็นต้น
# # #
ที่มา : หนังสือ “วิทย์พลิกชีวิต เปลี่ยนวิธีคิด ปรับวิธีทำ สู่นวัตกรรมเกษตรยั่งยืน”. สถาบันการจัดการเทคโนโลยีและนวัตกรรมเกษตร. 2569.