เรื่องโดย วงศ์เวชช เชาวน์ชูเวชช
ถ้าพูดถึงไดโนเสาร์แล้ว เราคงจะนึกถึงกลุ่มของสัตว์ดึกดำบรรพ์ที่มีขนาดใหญ่มโหฬารอย่างไดโนเสาร์กลุ่ม
ซอโรพอด (Sauropod) หรือไดโนเสาร์กินพืชคอยาวที่เคยเดินอยู่บนโลกเมื่อหลายร้อยล้านปีที่แล้ว โดยประเทศไทยของเราเมื่อประมาณ 200–110 ล้านปีก่อนก็เคยเป็นบ้านของยักษ์ใหญ่คอยาวด้วยเช่นกัน
มีการค้นพบซากดึกดำบรรพ์ของไดโนเสาร์กลุ่มซอโรพอดจากชั้นหินตะกอนมหายุคมีโซโซอิกทั้งในบริเวณภาคเหนือ ภาคใต้ ภาคตะวันออก และโดยเฉพาะภาคตะวันออกเฉียงเหนือหรืออีสานบ้านเราที่พบไดโนเสาร์ซอโรพอดชนิดใหม่ของโลกอย่าง ภูเวียงโกซอรัส สิรินธรเน (Phuwiangosaurus sirindhornae) อีสานโนซอรัส อรรถวิภัชน์ชิ (Isanosaurus attavipachi) รวมถึงไดโนเสาร์ซอโรพอดยักษ์สายพันธุ์ใหม่ล่าสุดของประเทศไทยอย่าง “นาคาไททัน ชัยภูมิเอนซิส” (Nagatitan chaiyaphumensis)
 คุณพ่อถนอม หลวงนันท์ ผู้ค้นพบซากดึกดำบรรพ์ต้นแบบของ นาคาไททัน ชัยภูมิเอนซิส ณ บริเวณบ้านพนังเสื่อ อำเภอหนองบัวระเหว จังหวัดชัยภูมิ ที่มาภาพ : กรมทรัพยากรธรณี |
ปลุกชีพพญานาค
ซากดึกดำบรรพ์ของ นาคาไททัน ค้นพบเมื่อปี พ.ศ. 2559 ในบริเวณบ้านพนังเสื่อ อำเภอหนองบัวระเหว จังหวัดชัยภูมิ โดยคุณพ่อถนอม หลวงนันท์ ชาวบ้านในพื้นที่ผู้มาหาปลาอยู่ในบ่อน้ำสาธารนประโยชน์ ในขณะที่กำลังเดินเลาะไปตามริมตลิ่ง คุณพ่อถนอมก็พบกับชิ้นส่วนกระดูกไดโนเสาร์ขนาดใหญ่ จึงแจ้งไปกับหน่วยงานในพื้นที่และกรมทรัพยากรธรณีให้เข้ามาตรวจสอบ นำมาสู่การขุดค้นซากดึกดำบรรพ์ของไดโนเสาร์ตัวนี้ อย่างไรก็ตาม ถึงแม้ชิ้นส่วนของซากดึกดำบรรพ์จะถูกขุดค้นออกมาเรียบร้อยแล้ว การศึกษาวิจัยไดโนเสาร์ตัวนี้ก็หยุดชะงักลงเนื่องด้วยข้อจำกัดหลาย ๆ ด้าน
จนกระทั่งในปี พ.ศ. 2567 ทีมนักบรรพชีวินวิทยาชาวไทยและสหราชอาณาจักรภายใต้การสนับสนุนของทุน National Geographic Society นำซากดึกดำบรรพ์ของไดโนเสาร์ตัวนี้กลับมาศึกษาวิจัยและพบว่าเป็นไดโนเสาร์ชนิดใหม่ของโลกและชนิดที่ 14 ของประเทศไทย ที่มีชื่อว่า นาคาไททัน ชัยภูมิเอนซิส โดยชื่อสกุลของ นาคาไททัน มาจากคำว่า “นาค” พญางูใหญ่ในตำนานของวัฒนธรรมเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และคำว่า “ไททัน” ที่แปลว่า “ยักษ์” ในปกรนัมกรีก ซึ่งบ่งบอกให้เห็นถึงขนาดตัวอันใหญ่ยักษ์ของนาคาไททัน ส่วนคำระบุชนิด ชัยภูมิเอนซิส บ่งบอกถึงสถานที่ที่ซากดึกดำบรรพ์ของไดโนเสาร์ตัวนี้ได้ถูกค้นพบ
 ซากดึกดำบรรพ์และแบบจำลองกระดูกของนาคาไททัน ชัยภูมิเอนซิส บริเวณสีเหลืองแสดงถึงกระดูกที่ถูกค้นพบ ส่วนบริเวณสีขาวแสดงถึงกระดูกที่ไม่ถูกค้นพบซึ่งจำลองอ้าอิงจากญาติใกล้ชิดของนาคาไททัน มาตราส่วนเท่ากับ 1 เมตร ที่มาภาพ : ดัดแปลงจาก Sethapanichsakul and Khansubha et al., 2026) |
ยักษ์ใหญ่แห่งอุษาคเนย์
นาคาไททันเป็นไดโนเสาร์กลุ่มไททันโนซอริฟอร์ม (Titanosauriformes) หรือกลุ่มของไดโนเสาร์ซอโรพอดคอยาวขนาดยักษ์ที่เคยมีชีวิตอยู่บนแผ่นดินไทยในยุคครีเทเชียสตอนต้นหรือเมื่อประมาณ 110 ล้านปีที่แล้ว ถึงแม้ซากดึกดำบรรพ์ของนาคาไททันจะไม่สมบูรณ์ แต่ด้วยขนาดของกระดูกต้นขาหน้าและกระดูกต้นขาหลังที่มีความยาวเกือบ 2 เมตร ทำให้นักบรรพชีวินวิทยาสามารถประเมินขนาดและน้ำหนักของไดโนเสาร์ชนิดนี้ได้ โดยจากการคำนวณสัดส่วนของกระดูกต้นขาหน้าและต้นขาหลังพบว่า นาคาไททันมีความยาวเกือบ 30 เมตร เทียบเท่ากับรถเก๋ง 6 คันจอดต่อท้ายกัน และมีน้ำหนักเกือบ 27 ตัน หรือเทียบเท่ากับช้างเอเชียเกือบ 8 ตัวรวมกัน ถือได้ว่านาคาไททันเป็นไดโนเสาร์ที่ใหญ่ที่สุดเท่าที่เคยพบของประเทศไทยและภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โค่นแชมป์เก่าอย่าง ตังหวายโยซอรัส ไดโนเสาร์ซอโรพอดกลุ่มเดียวกันที่พบจากประเทศลาว ซึ่งมีความยาวเกือบ 25 เมตร
 ไดโนเสาร์ซอโรพอดที่ค้นพบในประเทศไทย นาคาไททัน ชัยภูมิเอนซิส (สีน้ำเงิน) ภูเวียงโกซอรัส สิรินธรเน่ (สีเขียว) และ อีสานโนซอรัส อรรถวิภัชน์ชิ (สีม่วง) มาตราส่วนเท่ากับ 1 เมตร ที่มาภาพ : วงศ์เวชช เชาวน์ชูเวชช |
ทำไมถึงตัวใหญ่ ?
เหตุผลที่นาคาไททันและไดโนเสาร์กลุ่มซอโรพอดชนิดอื่น ๆ มีขนาดตัวที่ใหญ่โตมโหฬาร เป็นเพราะพวกมันมีวิวัฒนาการของร่างกายที่เอื้อต่อการเติบโตแบบสุดขีด เริ่มตั้งแต่ฟันที่มีรูปทรงคล้ายแท่งดินสอซึ่งทำหน้าที่เหมือนคราดสำหรับรูดใบไม้จากกิ่งในปริมาณมาก ๆ ทำให้พวกมันกินอาหารได้รวดเร็วโดยไม่ต้องเสียเวลาเคี้ยว การมีหัวที่เล็กและน้ำหนักเบายังช่วยให้พวกมันยื่นลำคอที่ยาวเป็นพิเศษไปมาได้อย่างอิสระ ลำคอที่ยาวนี้ทำหน้าที่คล้ายเครนที่กวาดหาอาหารในอาณาบริเวณกว้างและบนยอดไม้สูง พวกมันจึงยืนกินอาหารได้มหาศาลโดยแทบไม่ต้องเดินให้เหนื่อยและเปลืองพลังงาน ยิ่งไปกว่านั้นโครงสร้างกระดูกของซอโรพอดยังมีถุงลมแทรกซอนอยู่เป็นจำนวนมาก นอกจากจะช่วยให้ร่างกายเบาขึ้นเมื่อเทียบกับขนาดตัวแล้ว ยังเป็นเสมือนช่องระบายอากาศชั้นดีที่ช่วยระบายความร้อนสะสมจากกระบวนการหมักย่อยอาหารกองโตในกระเพาะของพวกมันได้อีกด้วย ด้วยเหตุผลทั้งหมดนี้จึงทำให้ซอโรพอดเป็นกลุ่มของไดโนเสาร์ที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในโลก อย่างเช่น อาร์เจนติโนซอรัส ซอโรพอดที่ใหญ่ที่สุดในโลกจากปลายยุคครีเทเชียส ซึ่งมีความยาวลำตัวกว่า 35 เมตร และหนักได้ถึง 80 ตัน
 นาคาไททัน ชัยภูมิเอนซิส ที่มาภาพ : เฟซบุ๊ก ไดโนเสาร์เล่าแบบไทยๆ |
ยักษ์ใหญ่ยุคสุดท้ายของไดโนเสาร์ไทย
นาคาไททันถูกค้นพบในหมวดหินโคกกรวดซึ่งเป็นหมวดหินที่มีอายุอ่อนที่สุดของกลุ่มหินโคราชที่มีการสะสมตัวของตะกอนบกในช่วงปลายยุคจูแรสซิกถึงต้นยุคครีเทเชียส และยังเป็นกลุ่มหินที่มีการค้นพบไดโนเสาร์มากที่สุดในประเทศไทย อีกทั้งยังเป็นหมวดหินที่มีอายุอ่อนที่สุดที่มีการค้นพบซากดึกดำบรรพ์ไดโนเสาร์ของประเทศไทย เปรียบเสมือนกับ “บ้านหลังสุดท้าย” ของไดโนเสาร์ไทย การค้นพบนาคาไททันจึงเป็นหลักฐานที่บ่งชี้ให้เห็นว่า ไดโนเสาร์กลุ่มซอโรพอดได้มีวิวัฒนาการขนาดของพวกมันให้ใหญ่โตมโหฬาร เพื่อปรับตัวกับสภาพอากาศที่แห้งแล้งมากขึ้นในช่วงปลายของยุคครีเทเชียสตอนต้นในบริเวณภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และวิวัฒนาการขนาดอันใหญ่โตนี้ก็ยังส่งต่อให้แก่ลูกหลานของพวกมันในยุคครีเทเชียสตอนปลาย ทำให้ซอโรพอดเป็นกลุ่มของสัตว์บกที่มีขนาดใหญ่โตที่สุดตั้งแต่ที่โลกนี้เคยมีมา
แหล่งข้อมูลอ้างอิง
- Sethapanichsakul, T., Khansubha, SO., Manitkoon, S. et al. The first sauropod dinosaur from the Lower Cretaceous Khok Kruat Formation of Thailand enriches the diversity of somphospondylan titanosauriforms in southeast Asia. Sci Rep 16, 12467 (2026).
- Nature
About Author
