เรื่องโดย วีระวุฒิ ฟุ้งรัตนตรัย
แมลงวันผลไม้ชนิด Bactrocera dorsalis เป็นศัตรูพืชสำคัญที่สร้างความเสียหายต่อพืชเศรษฐกิจของไทยหลายชนิด เช่น มะม่วง ฝรั่ง ชมพู่ ส่งผลกระทบต่อทั้งปริมาณและคุณภาพผลผลิต อีกทั้งยังเป็นศัตรูพืชกักกันตามมาตรฐานสุขอนามัยพืชของหลายประเทศ จึงเป็นข้อจำกัดสำคัญต่อการส่งออกผลไม้ไทย ขณะเดียวกันเกษตรกรจำนวนมากยังพึ่งพาการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชอย่างต่อเนื่องซึ่งก่อให้เกิดปัญหาสารตกค้างในผลผลิต ผลกระทบต่อสุขภาพผู้ใช้และผู้บริโภค รวมถึงผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม และเพิ่มความเสี่ยงต่อการดื้อสารเคมีของแมลงศัตรูพืช
ด้วยเหตุนี้นักวิจัยจากศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ (ไบโอเทค) สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) จึงได้พัฒนา “ชีวภัณฑ์และกับดักชีวภัณฑ์สำหรับควบคุมกำจัดแมลงวันผลไม้” ขึ้นมาเป็นตัวช่วยดูแลรักษาผลไม้จากแมลงศัตรูพืชสำคัญให้แก่เกษตรกรไทย พร้อมส่งเสริมระบบการผลิตที่ปลอดภัยและเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม
ดร.อลงกรณ์ อำนวยกาญจนสิน นักวิจัยอาวุโสจากทีมวิจัยเทคโนโลยีการควบคุมทางชีวภาพ ไบโอเทค กล่าวว่า ทีมวิจัยได้พัฒนา “ชีวภัณฑ์และกับดักชีวภัณฑ์สำหรับควบคุมกำจัดแมลงวันผลไม้” เพื่อช่วยลดการใช้สารเคมีในสวนผลไม้ และควบคุมแมลงวันผลไม้ได้อย่างต่อเนื่อง เหมาะสำหรับเกษตรกรที่ต้องการผลิตผลไม้ปลอดภัยและเพิ่มโอกาสแข่งขันทางการตลาด โดยกับดักชีวภัณฑ์ดังกล่าวใช้เชื้อราแมลง Beauveria bassiana สายพันธุ์ BCC 2660 และ Metarhizium anisopliae สายพันธุ์ BCC 4849 เป็นองค์ประกอบสำคัญของผลิตภัณฑ์ จุดเด่นคือ เป็นกับดักชีวภัณฑ์แบบ “ดักและปล่อย” ซึ่งทำให้แมลงวันผลไม้ติดเชื้อราแล้วบินกลับไปแพร่กระจายเชื้อสู่ประชากรแมลงในธรรมชาติ ช่วยควบคุมได้ทั้งแมลงที่เข้ากับดักและแมลงที่ไม่ได้เข้ากับดักอย่างต่อเนื่อง นอกจากนี้เทคโนโลยีดังกล่าวยังมีกระบวนการผลิตที่ไม่ยุ่งยาก ใช้งานสะดวก รวดเร็ว และต้นทุนต่ำ เหมาะสำหรับการนำไปใช้ในภาคการเกษตรเชิงพาณิชย์ ช่วยลดการใช้สารเคมี และเพิ่มโอกาสในการผลิตผลไม้คุณภาพสูงที่ปลอดภัยต่อผู้บริโภค
 จรัล อรุณคีรีวัฒน์ เจ้าของสวนมะม่วง “สวนสุขจรัล” |
ทีมวิจัยได้รับความไว้วางใจจากจรัล อรุณคีรีวัฒน์ เจ้าของสวนมะม่วง “สวนสุขจรัล” ตำบลดอนคา อำเภอบางแพ จังหวัดราชบุรี ให้ใช้สวนสุขจรัลเป็นพื้นที่ทดสอบประสิทธิภาพของกับดักชีวภัณฑ์ในระดับแปลงจริง โดยจากการทดสอบด้วยการแขวนกับดักชีวภัณฑ์ 2 ครั้งต่อเดือน (4 กับดักต่อไร่) แทนการฉีดพ่นสารเคมีพบว่า กับดักชีวภัณฑ์กำจัดแมลงวันผลไม้ได้ทั้งเพศผู้และเพศเมียทั้งตัวที่เข้ากับดักหรือไม่ได้เข้ากับดักได้อย่างต่อเนื่อง ซึ่งแตกต่างจากกับดักฟีโรโมน (เช่น เมทิลยูจีนอล) ที่ดึงดูดและกำจัดได้เฉพาะแมลงเพศผู้เท่านั้น ช่วยกำจัดแมลงวันผลไม้ได้สูงถึงร้อยละ 85-91 ลดต้นทุนแรงงาน ลดการใช้ถุงห่อผลไม้ และลดต้นทุนการใช้สารเคมีลงมากกว่า 1,000 บาทต่อไร่ต่อเดือน
จรัลกล่าวว่า เดิมที่สวนใช้สารเคมีในการจัดการศัตรูพืชเช่นเดียวกับการเกษตรทั่วไป แต่ปัจจุบันได้ปรับเปลี่ยนสู่ระบบเกษตรอินทรีย์และลดการพึ่งพาสารเคมี จึงสนใจนำกับดักชีวภัณฑ์ดังกล่าวมาทดลองใช้ในแปลงมะม่วง และพบว่ามีประสิทธิภาพในการลดปัญหาแมลงวันผลไม้ได้เป็นอย่างดี อีกทั้งยังได้รับองค์ความรู้จากทีมนักวิจัยเกี่ยวกับวงจรชีวิตแมลงวันผลไม้ และแนวทางการจัดการสวนอย่างมีประสิทธิภาพ เพิ่มความมั่นใจการใช้ชีวภัณฑ์มากยิ่งขึ้น และในมุมของเกษตรกรผู้ใช้นับเป็นอีกหนึ่งทางเลือกที่สามารถนำไปใช้ได้จริง และช่วยลดภาระในการจัดการแมลงศัตรูพืชของเกษตรกรได้อย่างมีประสิทธิภาพ
ปัจจุบันไบโอเทค สวทช. พร้อมเปิดรับความร่วมมือจากภาคเอกชน ผู้ประกอบการ และเกษตรกร ในการนำนวัตกรรมนี้ไปต่อยอดใช้ประโยชน์เชิงพาณิชย์และขยายผลสู่ภาคการเกษตรในวงกว้าง เพื่อร่วมกันยกระดับคุณภาพผลผลิต เพิ่มรายได้ให้เกษตรกรไทย และขับเคลื่อนเกษตรกรรมยั่งยืนของประเทศอย่างเป็นรูปธรรม
สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่
- ทีมวิจัยเทคโนโลยีการควบคุมทางชีวภาพ ไบโอเทค สวทช.
โทรศัพท์ 0 2564 6700 ต่อ 3378 หรือ 3364
อีเมล ibct.biotec@gmail.com เฟซบุ๊ก ชีวภัณฑ์ไบโอเทค เพื่อผักผลไม้ปลอดภัย
About Author
