เรื่องโดย ชวลิต วิทยานนท์
เนื่องจากวันที่ 2 เมษายน เป็นวันคล้ายวันพระราชสมภพของสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา เจ้าฟ้ามหาจักรีสิรินธร รัฐสีมาคุณากรปิยชาติ สยามบรมราชกุมารี ปั้นน้ำเป็นปลาฉบับนี้จะพาไปรู้จักสิ่งมีชีวิตในน้ำที่นำพระนามของพระองค์มาตั้งเป็นชื่อวิทยาศาสตร์ตามหลักอนุกรมวิธาน เพื่อน้อมรำลึกในพระมหากรุณาธิคุณที่มีต่อการศึกษาวิจัยและการอนุรักษ์ทรัพยากรสัตว์น้ำของประเทศไทย
ค้อสมเด็จพระเทพ (Princess Sirindhorn loach)
Schistura sirindhornae Suvarnaraksha, 2015
เป็นปลาขนาดเล็กประมาณ 7 เซนติเมตร ลำตัวยาวและแบนข้างเล้กน้อย มีหนวดสั้น 3 คู่ รอบจะงอยปากพบตามแหล่งน้ำที่เป็นต้นน้ำ ปัจจุบันพบเฉพาะในลุ่มน้ำน่านตอนบน ชื่อชนิด sirindhornae ตั้งขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี เนื่องในโอกาสที่เจริญพระชนมายุครบ 60 พรรษา ปี พ.ศ. 2558
กุ้งเจ้าฟ้า (Princess shrimp)
Macrobrachium sirindhorn Naiyanetr, 2001
เป็นกุ้งน้ำจืด ขนาดประมาณ 1.5 เชนติเมตร กรีลำตัวมีจุดสีน้ำตาลกระจายทั่ว สำรวจพบครั้งแรกบริเวณน้ำตกโป่งน้ำดัง อำเภอฝาง จังหวังหวัดเชียงใหม่ โดย ศ. ดร.ไพบูลย์ นัยเนตร คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ชื่อชนิดตั้งขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
กั้งเจ้าฟ้า (Princess mantis shrimp)
Acanthosquilla sirindhorn Naiyanetr, 1995
เป็นกั้งตั๊กแตนที่มีลักษณะเด่น คือ ลำตัวสีดำ มีแถบขวางลำตัวทุกปล้องตลอดความยาวตัวและแพนหาง ขนาดประมาณ 7 เซนติเมตร พบครั้งแรกที่จังหวัดปัตตานี โดย ศ. ดร.ไพบูลย์ นัยเนตร คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ชื่อพ้องของ Aconthosquillo derjjardi Manning, 1970
ปูเจ้าฟ้า (panda crab)
Phricotelphusa sirindhorn Naiyanetr, 1989
พบครั้งแรกเมื่อวันที่ 6 ธันวาคม พ.ศ. 2529 ที่บริเวณน้ำตกหงาว วนอุทยานน้ำตกหงาว อำเภอเมือง จังหวัดระนอง โดย ศ. ดร.ไพบูลย์ นัยเนตร และนิสิตปริญญาโท ภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย มีลักษณะเด่น คือ กระดองและก้ามมีสีขาว ส่วนขาเดิน เบ้าตา และรยางค์ปากมีสีดำ ปูในบางพื้นที่ส่วนที่เป็นสีขาวอาวอาจจะมีสีเข้มขึ้นเป็นสีออกม่วง มีขนาดความกว้างกระดองประมาณ 2 เชนติเมตร กระจายพันธุ์ในจังหวัดกาญจนบุรี ราชบุรี เพชรบุรี ประจวบคีรีขันธ์ และระนอง เป็นปูหายากและเป็นสัตว์ป่าคุ้มครองในพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่าแห่งประเทศไทย พุทธศักราช 2535
ไรน้ำนางฟ้าสิรินธร (Princess fairy shrimp)
Streptocephalus sirindhornae Sanoamuang, Murugan, Weekers & Dumont, 2000
เป็นไรน้ำนางฟ้าที่ค้นพบในปี พ.ศ. 2536 โดย ศ. ดร.ละออศรี เสนาะเมือง ภาควิชาชีววิทยา มหาวิทยาลัยขอนแก่น มีลักษณะเด่น คือ ตัวใส หางแดง ขนาดประมาณ 1.3-3 เซนติเมตร ตัวอย่างต้นแบบมาจากแอ่งน้ำ ตำบลบ้านโนนเมือง จังหวัดขอนแก่น พบกระจายพันธุ์ในจังหวัดเลย หนองคาย หนองบัวลำภู ขอนแก่น และมหาสารคาม เป็นสัตว์น้ำประจำถิ่นที่พบในประเทศไทยเท่านั้น
ปะการังอ่อนสิรินธร (Princess Sirindhorn soft coral)
Chironephthya sirindhornae Imahara, Chavanich, Viyakarn, Kushida, Reimer & Fujita, 2020
เป็นปะการังหายาก มีสีชมพู ลักษณะคล้ายดอกไม้ ขนาดประมาณ 4 เซนติเมตร พบครั้งแรกบริเวณชายฝั่งอ่าวไทย โดยกลุ่มการวิจัยชีววิทยาแนวปะการัง คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และหน่วยบัญชาการสงครามพิเศษทางเรือ กองทัพเรือ ภายใต้โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ระหว่างดำเนินโครงการวิจัยความหลากหลายของปะการังบริเวณอ่าวไทยและอันดามัน ต่อมาได้รับพระราชทานพระราชานุญาตให้ใช้ชื่อชนิดว่า “sirindhornae” ซึ่งเป็นชื่อตามพระนามของสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี องค์ประธานโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริฯ ปะการังชนิดนี้มีรายงานพบเฉพาะบริเวณหมู่เกาะในแสมสารและพัทยา จังหวัดชลบุรีเท่านั้น
About Author
