เรื่องโดย รศ. ดร.ชวลิต วิทยานนท์
“ไอ้หน้าปลาจวด…”
หลายคน โดยเฉพาะคนรุ่นเก่า ๆ (แต่ไม่แก่) น่าจะคุ้นกับคำนี้ เคยสงสัยกันไหมว่า ปลาจวดมันหน้าตาเป็นอย่างไร เป็นคำล้อเลียนหรือว่าคำชมกันแน่
ไปเปิดพจนานุกรมดู เจอคำว่า หน้าปลาจวด แปลว่า หน้าแหลมอย่างหัวปลาจวด แต่ว่าปลาจวดก็ไม่ได้หน้าแหลมไปเสียทุกชนิด โดยรวมก็หน้าตาธรรมดา ๆ เหมือนปลาทั่วไปนั่นแหละครับ ไม่รู้ว่ามันกลายมาเป็นคำล้อเลียนหน้าตาไปได้อย่างไร
ปลาจวดเป็นปลาทะเลขนาดเล็กถึงใหญ่ในวงศ์ปลาม้า ปลาจวด (Family Sciaenidae) หัวโต ตาโต ปากกว้างอยู่ไปทางด้านล่างของจะงอยปาก ริมฝีปากบาง มีฟันเป็นเขี้ยวซี่เล็ก ๆ มักมีรูเล็ก ๆ อยู่ใต้คาง รูปร่างเป็นทรงกระบอกหรือทรงป้าน เรียวไปด้านท้าย เกล็ดเล็ก มีเกล็ดใหญ่บนเส้นข้างลำตัวจนถึงปลายครีบหาง ครีบหลังยาวและเว้าเป็น 2 ตอน ปลายครีบหางอาจจะมีปลายแหลมหรือตัดตรง ครีบท้องอยู่ใต้ครีบอก มีกระเพาะลมขนาดใหญ่ยาวตลอดช่องท้องและมีกล้ามเนื้อพยุงโดยรอบซึ่งทำเสียงได้เวลาตกใจหรือในฤดูผสมพันธุ์ กระเพาะลมนี้มีรูปร่างเรียวคอดไปด้านท้ายและมีติ่งยื่นจากขอบในลักษณะต่าง ๆ กันไปตามชนิดและสกุล
ปลาจวดอาศัยในปากแม่น้ำและชายฝั่ง จำแนกสกุลต่าง ๆ ได้จากลักษณะของกระเพาะลมและกระดูกในหู ชนิดในแต่ละสกุลดูคล้ายกันมาก พบในเขตร้อนและเขตอบอุ่นรอบโลกรวม 69 สกุล 304 ชนิด พบในน่านน้ำไทยอย่างน้อย 17 สกุล 40 ชนิด มีขนาดตั้งแต่ 15 เซนติเมตร ถึง 1.8 เมตร เป็นปลาเศรษฐกิจของประเทศไทยและปลาน่าหม่ำที่มีเนื้อขาว รสชาติดี ส่วนที่ทำให้มีราคาสูงคือ กระเพาะลม โดยเฉพาะในบางชนิดที่มีขนาดใหญ่และหนา เป็นที่นิยมของชาวจีนที่มีฐานะโดยนำไปเป็นเครื่องยาจีน อาหารบำรุง และอาจใช้เป็นวัตถุมงคล จึงถูกตามล่าจับจนใกล้สูญพันธุ์
About Author
