ราชบัณฑิตยสภาวิทยาศาสตร์แห่งสวีเดนมอบรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ ประจำปี ค.ศ. 2026 แก่ ศาสตราจารย์ฟรานซิส ฮาลเซน (Francis Halzen) นักฟิสิกส์จากมหาวิทยาลัยวิสคอนซิน–แมดิสัน สหรัฐอเมริกา จากการมีส่วนสำคัญในการพัฒนาหอดูดาวนิวตริโนไอซ์คิวบ์ (IceCube Neutrino Observatory) และการค้นพบนิวตริโนพลังงานสูงที่มีต้นกำเนิดจากวัตถุท้องฟ้าในห้วงอวกาศลึก
นิวตริโน (Neutrino) มักถูกเรียกว่า “อนุภาคผี” เนื่องจากมีมวลน้อยมากและแทบไม่ปฏิสัมพันธ์กับสสารใดๆ พวกมันเคลื่อนที่ผ่านโลกและร่างกายของเรานับล้านล้านตัวต่อวินาทีโดยไร้ร่องรอย อย่างไรก็ตาม ในห้วงอวกาศมีเครื่องเร่งอนุภาคตามธรรมชาติที่ปล่อยอนุภาคพลังงานสูงมากกว่าห้องปฏิบัติการบนโลกถึงล้านเท่า นิวตริโนพลังงานสูงเหล่านี้จะเดินทางเป็นเส้นตรงโดยไม่สูญเสียพลังงานหรือเปลี่ยนทิศทางจากสนามแม่เหล็กในอวกาศ ทำให้พวกมันกลายเป็นเบาะแสสำคัญที่ชี้ตรงไปยังจุดกำเนิดความปั่นป่วนในจักรวาล
ในปี พ.ศ. 2531 ฟรานซิส ฮาลเซน ได้เสนอแนวคิดแหวกแนวในการใช้น้ำแข็งหนาแน่นบริสุทธิ์บริเวณขั้วโลกใต้เป็นฉากรับการชนของอนุภาค เมื่อนิวตริโนพุ่งชนนิวเคลียสของอะตอมในน้ำแข็ง จะก่อให้เกิดละอองแสงเรืองจางๆ ซึ่งเซนเซอร์ไวแสงที่ฝังอยู่ใต้ธารน้ำแข็งสามารถตรวจจับได้ โครงการนี้ได้รับการสนับสนุนอย่างกว้างขวางจนเกิดการก่อสร้างหอดูดาวนิวตริโนไอซ์คิวบ์ขึ้นครอบคลุมปริมาตรน้ำแข็งขนาดใหญ่ถึง 1 ลูกบาศก์กิโลเมตร และเสร็จสมบูรณ์ในปี พ.ศ. 2554
การทำงานของหอดูดาวนิวตริโนไอซ์คิวบ์ นำไปสู่การค้นพบนิวตริโนพลังงานสูงนอกระบบสุริยะได้เป็นครั้งแรก ซึ่งช่วยให้นักดาราศาสตร์สามารถระบุพิกัดของแหล่งกำเนิดพลังงานมหาศาล เช่น หลุมดำมวลยิ่งยวดหรือกาแล็กซีกัมมันต์ที่อยู่ไกลออกไปได้ ข้อมูลการชนของนิวตริโนที่ถูกบันทึกไว้อย่างต่อเนื่องนี้ ไม่เพียงแต่ช่วยขยายความเข้าใจเกี่ยวกับสภาวะสุดขั้วในจักรวาล แต่ยังเปิดโอกาสให้เราค้นพบปรากฏการณ์อวกาศใหม่ๆ ที่ยังไม่เคยรู้จักมาก่อนในอนาคต
- ที่มา: The Nobel Prize
About Author
