นักธรณีวิทยาเปิดเผยความลับอันน่าอัศจรรย์ของ “แม่น้ำฟิงก์” (Finke River) ในออสเตรเลีย สายน้ำที่มีอายุยาวนานกว่า 300 ล้านปี โดยยืนหยัดผ่านความผันผวนทางธรณีวิทยาครั้งใหญ่มาได้ ด้วยสภาพภูมิประเทศที่มั่นคงอย่างเหลือเชื่อ
เราอาจคุ้นเคยกับแม่น้ำในฐานะองค์ประกอบพื้นฐานของโลก แต่ในทางวิทยาศาสตร์ สายน้ำมีวงจรชีวิตไม่ต่างจากสิ่งมีชีวิตอื่น หลายสายน้ำถือกำเนิดขึ้น ไหลคดเคี้ยวสร้างความอุดมสมบูรณ์ และสุดท้ายก็เหือดแห้งหายไปตามความเปลี่ยนแปลงของเปลือกโลก อย่างไรก็ตาม มีแม่น้ำสายหนึ่งที่พิสูจน์แล้วว่ามีความทนทานเป็นพิเศษ นั่นคือ “แม่น้ำฟิงก์” หรือที่ชาวพื้นเมืองเรียกว่า “ลาราพินตา” (Larapinta)
จากการศึกษาทางธรณีวิทยาพบว่า แม่น้ำฟิงก์มีอายุเก่าแก่ระหว่าง 300 ถึง 400 ล้านปี ซึ่งหมายความว่ามันถือกำเนิดขึ้นตั้งแต่ยุคดีโวเนียน (Devonian) หรือยุคคาร์บอนิเฟอรัส (Carboniferous) ซึ่งเป็นช่วงเวลาก่อนที่ไดโนเสาร์ตัวแรกจะปรากฏขึ้นบนโลกเสียอีก
แม่น้ำสายนี้ทอดตัวยาวกว่า 640 กิโลเมตร พาดผ่านเขตนอร์เทิร์นเทร์ริทอรี (Northern Territory) และรัฐเซาท์ออสเตรเลีย แม้ปัจจุบันสภาพอากาศที่แห้งแล้งจะเปลี่ยนโฉมมันให้ดูเหมือนแอ่งน้ำที่ตัดขาดจากกันในช่วงเวลาส่วนใหญ่ของปี แต่หลักฐานทางธรณีวิทยาบ่งชี้ว่าระบบนิเวศของมันมีประวัติศาสตร์ที่ยาวนานอย่างน่าเหลือเชื่อ
หนึ่งในหลักฐานชิ้นสำคัญที่ยืนยันความเก่าแก่คือ ปรากฏการณ์ทางธรณีวิทยาที่เรียกว่า “การไหลตัดขวางโครงสร้างทางธรณี” (Cross-axial drainage) วิกเตอร์ เบเกอร์ นักธรณีสัณฐานวิทยาจากมหาวิทยาลัยแอริโซนา อธิบายว่า โดยปกติแล้วน้ำจะเลือกไหลไปตามเส้นทางที่ลาดชันและง่ายที่สุด แต่แม่น้ำฟิงก์กลับไหลกัดเซาะตัดผ่านเทือกเขาแม็กดอนเนลล์ (MacDonnell Ranges) ซึ่งประกอบด้วยหินควอตไซต์ที่แข็งแกร่ง แทนที่จะไหลอ้อมแนวเขา
ปรากฏการณ์นี้เกิดขึ้นเนื่องจาก “สายน้ำแห่งนี้อยู่มาก่อนขุนเขา” ในขณะที่เปลือกโลกถูกดันตัวสูงขึ้นจนกลายเป็นเทือกเขาเมื่อหลายร้อยล้านปีก่อน แม่น้ำสายนี้ได้ทำหน้าที่เปรียบเสมือนเลื่อยธรรมชาติที่กัดเซาะร่องหินลงไปอย่างต่อเนื่องตลอดกระบวนการยกตัวของภูเขา นี่คือข้อพิสูจน์ว่าระบบแม่น้ำนี้มีอายุเก่าแก่กว่าตัวเทือกเขาเอง
ปัจจัยที่ทำให้แม่น้ำฟิงก์ยืนหยัดข้ามกาลเวลา ในขณะที่แม่น้ำสายอื่นอาจสูญหายไปจากการระเบิดของภูเขาไฟ การเคลื่อนตัวของธารน้ำแข็ง หรือการขยับตัวของแผ่นเปลือกโลก แต่แม่น้ำฟิงก์กลับรอดพ้นมาได้เนื่องจากปัจจัยสำคัญ จากการที่ทวีปออสเตรเลียตั้งอยู่กึ่งกลางแผ่นเปลือกโลกออสเตรเลีย ทำให้หลีกเลี่ยงกิจกรรมทางธรณีวิทยาที่รุนแรงมานานหลายร้อยล้านปี และพื้นที่บริเวณนี้ไม่ได้รับผลกระทบจากการขยายตัวและหดตัวของธารน้ำแข็งในช่วงยุคไพลสโตซีน (Pleistocene) ซึ่งมักเป็นตัวทำลายหรือเปลี่ยนทิศทางระบบแม่น้ำในทวีปอื่น
อย่างไรก็ตาม แม้จะรอดพ้นจากภัยธรรมชาติมาได้นับล้านปี แต่อนาคตของแม่น้ำฟิงก์กลับเผชิญกับภัยคุกคามใหม่จากน้ำมือมนุษย์ เอลเลน โวห์ล นักธรณีวิทยาจากมหาวิทยาลัยรัฐโคโลราโด ระบุว่าการใช้ทรัพยากรน้ำเกินขีดจำกัด ประกอบกับวิกฤตสภาวะโลกร้อนที่ซ้ำเติมความแห้งแล้ง อาจส่งผลกระทบต่อสายน้ำโบราณแห่งนี้อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ และหากเราไม่ร่วมมือกันรักษา มรดกที่มีอายุยืนยาวกว่าไดโนเสาร์สายนี้อาจจบสิ้นลงในยุคสมัยของเรา
ข้อมูลอ้างอิง : What’s the oldest river in the world? (Live Science)
About Author
