ที่มา ข้อมูลเบื้องต้น ความสำคัญของปัญหา

ประเทศไทยเป็นประเทศเกษตรกรรมที่เผชิญปัญหาแมลงศัตรูพืชระบาดรุนแรง โดยเฉพาะแมลงหวี่ขาวและหนอนใยผักที่สร้างความเสียหายเป็นวงกว้าง การกำจัดแมลงส่วนใหญ่ใช้สารเคมี ซึ่งส่งผลให้แมลงสร้างความต้านทานต่อสารฆ่าแมลงได้อย่างรวดเร็ว และก่อให้เกิดสารเคมีตกค้างที่เป็นอันตราย เชื้อราทำลายแมลง (Entomopathogenic fungi) จึงเป็นทางเลือกสำคัญในการใช้เป็นชีวผลิตภัณฑ์เพื่อทดแทนหรือลดการใช้สารเคมี ศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติได้คัดเลือกเชื้อราสายพันธุ์ Cordyceps fumosorosea BCC 20180 (หรือ Isaria fumosorosea) ที่มีประสิทธิภาพสูง เชื้อราสายพันธุ์นี้สามารถฆ่าแมลงหวี่ขาวได้ถึง 100 เปอร์เซ็นต์ และฆ่าหนอนใยผักได้มากกว่า 80 เปอร์เซ็นต์ ซึ่งเป็นคุณสมบัติที่หาได้ยากในเชื้อราชนิดเดียวกัน 

สรุปและจุดเด่นเทคโนโลยี

เป็นการพัฒนาชีวผลิตภัณฑ์จากเชื้อราทำลายแมลงสายพันธุ์ไทย (C. fumosorosea BCC 20180) ที่คัดเลือกมาจากกว่า 100 สายพันธุ์ โดยครอบคลุมตั้งแต่กระบวนการรักษาสายพันธุ์ให้มีความรุนแรง (Virulence) ไปจนถึงกระบวนการผลิตสปอร์ ในปริมาณสูงบนอาหารแข็ง (ข้าวเสาไห้) ในระดับโรงงานต้นแบบ เพื่อใช้ในการควบคุมแมลงศัตรูพืชเศรษฐกิจที่สำคัญ เช่น แมลงหวี่ขาว และหนอนใยผัก โดยมีจุดเด่น ดังนี้

• ประสิทธิภาพสูงและกว้างขวาง : สามารถกำจัดได้ทั้งแมลงประเภทปากดูด (แมลงหวี่ขาว) และแมลงประเภทกัดกินใบ (หนอนใยผัก) โดยมีอัตราการตายสูงถึง 80-100 เปอร์เซ็นต์
• สายพันธุ์มีความรุนแรงสูง : เป็นสายพันธุ์ท้องถิ่นของไทยที่มีประสิทธิภาพสูงกว่าผลิตภัณฑ์ที่มีในตลาดปัจจุบัน 
• กระบวนการผลิตระดับขยายขนาด : พัฒนาเทคโนโลยีการผลิตในระดับนำร่อง (Pilot scale) ที่สามารถขยายการผลิตได้ถึง 200-600 กิโลกรัมต่อครั้ง 
• คุณภาพสปอร์คงที่ : มีกระบวนการรักษาความรุนแรงของเชื้อราผ่านการปลูกเชื้อซ้ำ (re-activation) ในโฮสต์ และสามารถต่อเชื้อบนอาหาร PDA ได้ถึง 9 พาสเสจ (9 เดือน) โดยที่ประสิทธิภาพไม่ลดลง 
• อายุการเก็บรักษานาน: สูตรชีวภัณฑ์ที่พัฒนาขึ้นสามารถเก็บรักษาได้ที่อุณหภูมิห้องนานถึง 12 เดือน ซึ่งเป็นคุณสมบัติสำคัญในเชิงพาณิชย์ 
• ความปลอดภัย : จากการทดสอบพบว่าไม่มีความเป็นพิษต่อเซลล์ปกติของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม (Vero cell) และไม่เป็นอันตรายต่อผู้ใช้งาน 
• ต้นทุนต่ำ : ใช้ “ข้าว” เป็นวัตถุดิบหลักในอาหารแข็ง ซึ่งเป็นวัสดุที่หาได้ง่ายและมีกระบวนการผลิตที่ไม่ซับซ้อนแต่ได้ปริมาณสปอร์สูง (10^¹²-10^¹³ สปอร์ต่อกิโลกรัม) 

สถานภาพทรัพย์สินทางปัญญา

• อนุสิทธิบัตร เลขที่ 22369 วันที่ยื่นคำขอ 10 กรกฎาคม 2563 
• คำขออนุสิทธิบัตรเลขที่ 2503001361 วันที่ยื่นคำขอ 11 เมษายน 2568 

สถานภาพของผลงานวิจัย

• ได้ต้นแบบระดับ pilot scale (TRL6)

ความร่วมมือที่เสาะหา

• เสาะหาผู้รับอนุญาตใช้สิทธิ

ภาพประกอบผลงานวิจัย

รูปที่ 1 เชื้อรา Cordyceps fumosorosea BCC20180

รูปที่ 2 ตัวอ่อนแมลงหวี่ขาวและหนอนใยผักที่ติดเชื้อรา C. fumosorosea BCC20180 และการผลิตระดับขนาดขยาย

นักวิจัย

คุณสาวจีรภา ปัญญาศิริ
ดร.ไว ปทุมผาย
ศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ