Background & Policy Context 

European Green Deal และ Fit for 55 เป็นกรอบนโยบายของ EU ที่ตั้งเป้าลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกอย่างน้อย 55% ภายในปี 2030 และมุ่งสู่ Net Zero ในปี 2050 โดย CBAM เป็นหนึ่งในเครื่องมือสำคัญในการผลักดันเป้าหมายดังกล่าว นโยบายนี้เกิดขึ้นเพื่อตอบสนองต่อวิกฤตสิ่งแวดล้อม เช่น อุณหภูมิโลกที่เพิ่มขึ้นและการใช้ทรัพยากรเกินขีดจำกัด รวมถึงเพื่อแก้ปัญหา carbon leakage 

What is CBAM? 

CBAM คือมาตรการที่กำหนดให้สินค้านำเข้าต้องรับต้นทุนคาร์บอนจากกระบวนการผลิต โดยเฉพาะสินค้า carbon-intensive มีเป้าหมายเพื่อทำให้ราคาคาร์บอนของสินค้านำเข้าเทียบเท่ากับสินค้าใน EU ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ป้องกัน carbon leakage และสร้างความเป็นธรรมทางการแข่งขัน 

Mechanism 

ผู้นำเข้าต้องรายงานการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของสินค้า คำนวณ embedded emissions และซื้อ CBAM certificates ตามปริมาณดังกล่าว โดยราคาคาร์บอนอิงกับ EU ETS โดย CBAM ใช้แนวคิด LCA (cradle-to-gate) และต้องอาศัยฐานข้อมูล LCI และระบบ MRV ที่มีความน่าเชื่อถือ ซึ่งคุณภาพข้อมูลส่งผลโดยตรงต่อต้นทุนคาร์บอน 

Timeline 

CBAM เริ่มจากการกำหนดนโยบายในปี 2019 และออกกฎหมายในปี 2021  ช่วงปี 2023–2025 เป็นระยะเปลี่ยนผ่านที่ต้องรายงาน emissions โดยยังไม่เสียค่าใช้จ่าย และตั้งแต่ปี 2026 จะเริ่มมีการจ่ายต้นทุนคาร์บอนจริง  ในปี 2035 จะยกเลิก free allowances ทั้งหมด ทำให้ระบบมีความเข้มงวดเต็มรูปแบบ 

Sectors Covered 

CBAM ครอบคลุมอุตสาหกรรมที่ปล่อยคาร์บอนสูง ได้แก่ ปูนซีเมนต์ เหล็กและเหล็กกล้า อะลูมิเนียม ปุ๋ย ไฮโดรเจน และไฟฟ้า โดยเฉพาะเหล็ก ครอบคลุมตั้งแต่วัตถุดิบจนถึงสินค้าปลายน้ำ สะท้อนการพิจารณาการปล่อยตลอดทั้งห่วงโซ่อุปทาน 

Role of LCI/LCA & MRV 

CBAM เป็น data-driven policy ที่ต้องใช้ข้อมูล เช่น emission factor ข้อมูลกระบวนการ และการใช้พลังงาน การมีฐานข้อมูล LCI แบบ country-specific และระบบ MRV เป็นสิ่งจำเป็น หากใช้ค่า default จะทำให้ต้นทุนคาร์บอนสูงขึ้นและเสียความสามารถในการแข่งขัน 

Case: Iron & Steel 

ในอุตสาหกรรมเหล็ก CBAM ครอบคลุมตั้งแต่วัตถุดิบ เช่น pig iron และ ferroalloys ไปจนถึงผลิตภัณฑ์ปลายน้ำ โดยมี CO₂ เป็นก๊าซหลัก สะท้อนความจำเป็นในการติดตาม emissions ตลอดทั้ง supply chain 

Implications 

CBAM ทำให้คาร์บอนกลายเป็นต้นทุนทางการค้า ผู้ส่งออกต้องเปิดเผยข้อมูลและลดการปล่อย ประเทศที่ไม่มีฐานข้อมูล LCI และระบบ MRV มีความเสี่ยงเสียความสามารถในการแข่งขัน ในขณะที่ประเทศที่มีข้อมูลที่ดีจะได้เปรียบ 

Pain Point & Trade Impact (Thailand Case) 

CBAM ส่งผลกระทบต่อการส่งออกของไทยไปยัง EU โดยในปี 2566 มูลค่าสินค้าในกลุ่ม CBAM อยู่ที่ 364.44 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (1.69% ของการส่งออกทั้งหมด) คาดว่ามาตรการนี้จะทำให้มูลค่าการส่งออกลดลงประมาณ 16.48 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือ -6.4%  อุตสาหกรรมที่ได้รับผลกระทบหลัก ได้แก่ เหล็กและเหล็กกล้า อะลูมิเนียม และปุ๋ย ซึ่งเป็นกลุ่มที่มีการปล่อยคาร์บอนสูง ผลกระทบดังกล่าวสะท้อนว่าการขาดข้อมูล emissions ที่ถูกต้อง และการใช้ค่า default อาจเพิ่มต้นทุนคาร์บอน และลดความสามารถในการแข่งขันของไทย 

 Key Message 

CBAM เปลี่ยน “คาร์บอน” ให้เป็น “ต้นทุน” และเปลี่ยน “ข้อมูล LCA” ให้เป็น “เครื่องมือเชิงนโยบาย” คุณภาพของข้อมูลจึงเป็นปัจจัยสำคัญในการแข่งขันทางการค้าในอนาคต