ที่มา ข้อมูลเบื้องต้น ความสำคัญของปัญหา

ข้อมูลแสดงให้เห็นว่าระหว่างปี 2559–2563 จำนวนโคนมในประเทศไทยเพิ่มขึ้นเฉลี่ยร้อยละ 4.97 ต่อปี แต่กำลังการผลิตน้ำนมดิบยังไม่เพียงพอต่อความต้องการภายในประเทศ จึงต้องพึ่งการนำเข้า โดยเฉพาะภายหลังการเปิดเสรีทางการค้าไทย–ออสเตรเลีย–นิวซีแลนด์ ซึ่งมีต้นทุนการผลิตต่ำกว่าไทย การพัฒนาคุณภาพน้ำนมและสุขภาพโคนมจึงเป็นสิ่งจำเป็นต่อความสามารถในการแข่งขันของอุตสาหกรรมโคนมไทย 

โรคเต้านมอักเสบ (Mastitis) เป็นปัญหาหลักที่กระทบโดยตรงต่อปริมาณและคุณภาพน้ำนม โดยเฉพาะแบบไม่แสดงอาการ (Subclinical Mastitis) ที่พบมากกว่า 70% ของแม่โคในประเทศ ทำให้ผลผลิตน้ำนมลดลง คุณภาพต่ำลง และอาจปนเปื้อนเชื้อโรค ส่งผลต่อรายได้เกษตรกรและความปลอดภัยของผู้บริโภค 

แนวทางปัจจุบันของเกษตรกรคือการรักษาเฉพาะโคที่มีอาการรุนแรงด้วยยาปฏิชีวนะ ส่งผลให้ต้องทิ้งน้ำนมระหว่างการรักษาและสูญเสียรายได้ ส่วนโคที่มีอาการไม่ชัดเจนมักไม่ได้รับการดูแล ทำให้เกิดการสะสมของโรคในฟาร์ม 

ผลิตภัณฑ์ Q-MAS เสนอเทคโนโลยีใหม่โดยใช้ อนุภาคสมุนไพรนาโน ที่ช่วยเสริมความแข็งแรงของเซลล์เต้านม เพิ่มความต้านทานต่อการอักเสบตั้งแต่ระยะไม่แสดงอาการ จึงสามารถป้องกันการเกิดโรคได้อย่างต่อเนื่องโดยไม่ใช้ยาปฏิชีวนะ เป็นนวัตกรรมรูปแบบใหม่ที่ยังไม่มีในตลาด ช่วยยกระดับประสิทธิภาพการผลิตน้ำนมและความยั่งยืนของอุตสาหกรรมโคนมไทย

สรุปและจุดเด่นเทคโนโลยี

ผลิตภัณฑ์ Q-MAS เป็นนวัตกรรมครีมสมุนไพรนาโนที่มุ่งเน้น การป้องกันการเกิดโรคเต้านมอักเสบในโคนมตั้งแต่ระยะเริ่มต้น ไม่ใช่การรักษาเมื่ออาการปรากฏ โดยใช้แนวคิด “Nano-encapsulated herbs to alleviate the early udder inflammatory in dairy cows” เพื่อเสริมความแข็งแรงของเซลล์เต้านมและลดการอักเสบระดับเนื้อเยื่อ 

เทคโนโลยีหลักคือ ระบบนำส่งสารในรูปอนุภาคนาโนชนิดไขมัน ได้แก่ Transethosome และ Nanostructured Lipid Carrier (NLC) ซึ่งช่วยให้สารออกฤทธิ์จากสมุนไพรซึมผ่านผิวหนังได้ดีขึ้นไปยังเซลล์เป้าหมาย (Dendritic Cells; DC) เพิ่มการดูดซึม ยืดการปลดปล่อยสาร และปกป้องสารสำคัญไม่ให้เสื่อมสลาย ทำให้ เพิ่มประสิทธิภาพการออกฤทธิ์ต้านการอักเสบของสมุนไพร ได้ดีกว่าการใช้สารสกัดทั่วไป 

การใช้ Q-MAS ช่วยลดภาวะอักเสบแบบไม่แสดงอาการ ซึ่งเป็นปัจจัยหลักที่ทำให้ปริมาณเซลล์อักเสบในน้ำนม (Somatic Cell Count; SCC) สูง และกระทบราคาน้ำนมดิบ เมื่อป้องกันได้ตั้งแต่ต้นจึงช่วยรักษาคุณภาพน้ำนม เพิ่มผลผลิต และลดโอกาสที่โคจะป่วยจนสูญเสียสมรรถนะการให้นม 

จุดเด่นงานวิจัย 

• ใช้เทคโนโลยี นาโนเอนแคปซูเลชัน (Nano-encapsulation) เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและความคงตัวของสารสมุนไพร 
• เป็นโซลูชัน เชิงป้องกัน ลดการอักเสบตั้งแต่ระยะเริ่มต้นของโรค แตกต่างจากวิธีรักษาเมื่ออาการกำเริบ 
• ไม่ใช้ยาปฏิชีวนะ ปลอดภัยต่อโคนมและผู้บริโภค เหมาะสำหรับฟาร์มโคนมอินทรีย์ 
• ผ่านการออกแบบเชิงวิทยาศาสตร์และการทดสอบจริง เพิ่มความน่าเชื่อถือกว่าผลิตภัณฑ์สมุนไพรทั่วไป 
• ช่วย เพิ่มคุณภาพและมูลค่าน้ำนมดิบ ลดการสูญเสียของเกษตรกร และส่งเสริมความยั่งยืนของอุตสาหกรรมโคนมไทย

สถานภาพทรัพย์สินทางปัญญา

• คำขอสิทธิบัตรการประดิษฐ์ เลขที่คำขอ 2001005692 วันที่ยื่นคำขอ 30 กันยายน 2563 
• คำขออนุสิทธิบัตร เลขที่คำขอ 2103002078 วันที่ยื่นคำขอ 22 กรกฎาคม 2564 

สถานภาพของผลงานวิจัย 

• ผลการทดลองในภาคสนามในโคนม

ผลความร่วมมือที่เสาะหา 

• เสาะหาผู้รับอนุญาตใช้สิทธิ:      บริษัทหรือเจ้าของฟาร์มโคนมที่ต้องการต่อยอดและใช้ผลิตภัณฑ์

นักวิจัย

คุณณัฎฐิกา แสงกฤช และคณะ
ศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ