ที่มา ข้อมูลเบื้องต้น ความสำคัญของปัญหา

กระท่อม (Mitragyna speciosa) เป็นสมุนไพรพื้นถิ่นของประเทศไทยที่ได้รับความสนใจอย่างกว้างขวาง เนื่องจาก  มีสารออกฤทธิ์ทางชีวภาพหลายชนิด โดยเฉพาะกลุ่มอัลคาลอยด์ (Alkaloids) และสารฟีนอลิก (Phenolic compounds) ซึ่งมีรายงานฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาที่สำคัญ เช่น ฤทธิ์ต้านการอักเสบ ต้านอนุมูลอิสระ ระงับปวด และเสริมสร้างสุขภาพ อย่างไรก็ตาม การนำสารสกัดกระท่อมมาใช้ประโยชน์ในรูปแบบทั่วไปยังคงมีข้อจำกัดหลายประการ โดยเฉพาะความไม่คงตัวของสาระสำคัญ  เมื่อสัมผัสกับสภาวะแวดล้อม เช่น แสง ความร้อน และออกซิเจน รวมถึงข้อจำกัดด้านการดูดซึมและประสิทธิภาพทางชีวภาพ   ซึ่งส่งผลให้ประสิทธิผลของผลิตภัณฑ์ลดลง

เทคโนโลยีการกักเก็บระดับนาโน (nanoencapsulation technology) จึงถูกนำมาใช้เป็นแนวทางสำคัญในการแก้ไขข้อจำกัดดังกล่าว โดยการกักเก็บสารสกัดกระท่อมไว้ภายในอนุภาคนาโนสามารถช่วยปกป้องสารออกฤทธิ์จากการเสื่อมสภาพ  เพิ่มความคงตัว และควบคุมการปลดปล่อยของสารสำคัญได้อย่างมีประสิทธิภาพ นอกจากนี้ อนุภาคนาโนยังมีพื้นที่ผิวสูงและขนาดเล็กในระดับนาโนเมตร ซึ่งเอื้อต่อการเพิ่มประสิทธิภาพการนำส่งและการออกฤทธิ์ของสารสำคัญทางชีวภาพ ในบรรดาระบบนาโนที่ถูกนำมาใช้อย่างแพร่หลาย อนุภาคนาโนไขมัน (lipid-based nanoparticles) ได้รับความสนใจเป็นพิเศษ เนื่องจากมีความ   เข้ากันได้กับร่างกาย มีความเป็นพิษต่ำ และสามารถกักเก็บสารออกฤทธิ์จากสมุนไพรได้ดี ดังนั้น การพัฒนาอนุภาคนาโน  เพื่อกักเก็บสารสกัดกระท่อมจึงเป็นแนวทางที่มีศักยภาพสูงในการเพิ่มมูลค่าและการใช้ประโยชน์จากสมุนไพรไทย ช่วยยกระดับประสิทธิภาพ ความปลอดภัย และความหลากหลายของการประยุกต์ใช้ในอุตสาหกรรมยาและเครื่องสำอาง รวมถึงเป็นการส่งเสริมการพัฒนานวัตกรรมด้านเทคโนโลยีการนำส่งสารออกฤทธิ์จากธรรมชาติอย่างยั่งยืน

สรุปและจุดเด่นเทคโนโลยี

งานวิจัยนี้มุ่งเน้นการพัฒนาและประเมินประสิทธิภาพของอนุภาคนาโนไขมันสำหรับการกักเก็บสารสกัดกระท่อม  เพื่อเพิ่มความคงตัวและประสิทธิภาพของสารสำคัญดังกล่าว โดยได้ทำการสังเคราะห์อนุภาคนาโนไขมันจากกลุ่มไขมันและไขมันเหลวที่มีความเข้ากันได้กับร่างกาย (biocompatible) และไม่ก่อให้เกิดความเป็นพิษต่อเซลล์ อนุภาคนาโนที่ได้ถูกออกแบบมาเพื่อปกป้องสารสกัดกระท่อมจากสภาวะแวดล้อมที่อาจก่อให้เกิดการเสื่อมสภาพ เช่น ความร้อน แสง และอากาศ ผลการศึกษา พบว่า อนุภาคนาโนไขมันที่พัฒนาขึ้นมีความคงตัวที่ดี มีขนาดอนุภาคต่ำกว่า 300 นาโนเมตร และมีความสามารถในการกักเก็บ สารสกัดกระท่อม (encapsulation efficacy) มากกว่า 80% นอกจากนี้ การกักเก็บสารสกัดกระท่อมภายในอนุภาคนาโนดังกล่าวยังช่วยเพิ่มฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ และฤทธิ์ต้านอักเสบ เมื่อเปรียบเทียบกับสารสกัดที่ไม่ผ่านการกักเก็บ อีกทั้งยังแสดงความเป็นพิษต่อเซลล์ในระดับต่ำ แสดงให้เห็นถึงความปลอดภัยของระบบอนุภาคนาโนที่พัฒนาขึ้น นอกจากนี้ กรรมวิธีการเตรียมอนุภาคนาโนไขมันดังกล่าวสามารถประยุกต์ใช้ในระดับอุตสาหกรรมได้ง่าย เนื่องจากสามารถขยายกำลังการผลิตได้ และให้อนุภาคที่มีขนาดสม่ำเสมอ ยิ่งไปกว่านั้น งานวิจัยนี้แสดงให้เห็นว่าการเตรียมอนุภาคนาโนไขมันที่กักเก็บสารสกัดกระท่อมมีศักยภาพสูง  ในการนำไปพัฒนาเป็นตำรับเวชสำอางและเภสัชภัณฑ์อื่นๆ ได้ง่าย และยังเป็นแนวทางในการเพิ่มมูลค่าและการใช้ประโยชน์  จากสมุนไพรไทยในอุตสาหกรรมยาและเครื่องสำอางอย่างยั่งยืนอีกด้วย

สถานภาพทรัพย์สินทางปัญญา

• คำขออนุสิทธิบัตร เลขที่คำขอ 2403003082 วันที่ยื่นคำขอ 18 กันยายน 2567

สถานภาพของผลงานวิจัย

• ได้ต้นแบบระดับ pilot scale

ความร่วมมือที่เสาะหา

• เสาะหาผู้รับอนุญาตใช้สิทธิ

นักวิจัย

ดร.ภญ.ฐานิศร มหัตนิรันดร์กุล
ศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ