ที่มา ข้อมูลเบื้องต้น ความสำคัญของปัญหา
ปัญหาสำคัญของการเลี้ยงกุ้ง คือ การเกิดโรคระบาดในฟาร์มที่ส่งผลต่ออัตราการตายและการเจริญเติบโตของกุ้ง ได้แก่ โรคไวรัสตัวแดงดวงขาว (WSD) โรคกุ้งตายด่วน (EMS) โรคติดเชื้อขี้ขาวอีเอชพี (EHP) โรคแคระแกร็นหรือโรคไอเอชเอชเอ็น (IHHNV) และโรคไวรัสหัวเหลือง (YHV) ปัจจุบันการตรวจโรคกุ้งแต่ละชนิดใช้เวลานาน มีขั้นตอนในการตรวจซับซ้อน มีค่าใช้จ่ายสูง และต้องใช้ผู้เชี่ยวชาญในการตรวจ ซึ่งจะส่งผลให้ผู้ประกอบการเข้าถึงการตรวจเฝ้าระวังหรือคัดกรองการติดเชื้อด้วยตนเองได้ยาก ดังนั้น ทีมวิจัยจึงได้มีการพัฒนาชุดตรวจที่มีการใช้งานง่าย มีความแม่นยำเทียบเท่า PCR แต่รวดเร็วกว่า และราคาต้นทุนต่ำกว่า รวมทั้งผู้ประกอบการสามารถตรวจโรคได้ด้วยตนเอง ซึ่งวิธีการหรือเทคนิคนี้เรียกว่า “แลมป์” (LAMP หรือ Loop-mediated isothermal amplification) มีวิธีการใช้งานและขั้นตอนตรวจสอบผลการติดเชื้อโรคกุ้งที่ง่ายแบบขั้นตอนเดียว 2 แบบ แบบแรกคือ Real-AMP คือการออกแบบเทคนิคแลมป์ให้ใช้ควบคู่กับเครื่องวัดความขุ่นแบบเรียลไทม์ ที่ทำหน้าที่เป็นทั้งเครื่องควบคุมอุณหภูมิเพื่อให้เกิดปฏิกิริยาแลมป์ที่ 60-65 องศาเซลเซียสและเครื่องตรวจวัดความขุ่นที่เกิดจากปฏิกิริยาแลมป์โดยการแสดงผลด้วยเส้นกราฟที่แสดงบนจอคอมพิวเตอร์หรือแท็บเล็ตที่เชื่อมต่อกับเครื่องวัดความขุ่น ที่สามารถติดตามผลการตรวจได้ทันทีตั้งแต่เริ่มปฏิกิริยาจนถึง 60 นาที แบบเรียลไทม์ แบบที่ 2 คือ XO-AMP เป็นการออกแบบเทคนิคแลมป์ร่วมกับการอ่านผลด้วยสี Xylenol orange ที่เปลี่ยนไป หากมีการติดเชื้อก่อโรคกุ้งในหลอดทดสอบ สีของปฏิกิริยาแลมป์จะเปลี่ยนจากสีม่วงเป็นสีเหลืองภายในเวลา 60 นาที แต่ถ้ากุ้งไม่มีการติดเชื้อ สีของปฏิกิริยาแลมป์จะยังคงเป็นสีม่วง
คุณสมบัติและจุดเด่นของเทคโนโลยี
- มีความไว ความจำเพาะ และความแม่นยำ เทียบเท่ากับเทคนิค PCR
- มีขั้นตอนที่ง่าย รวดเร็ว ไม่ซับซ้อน ผู้ประกอบการสามารถตรวจได้เองในพื้นที่
- น้ำยาแลมป์ อุปกรณ์และเครื่องมือ มีราคาถูก ผู้ประกอบการในอุตสาหกรรมการเลี้ยงกุ้งเข้าถึงได้
สถานภาพทรัพย์สินทางปัญญา
- คำขออนุสิทธิบัตร เลขที่ 2303003654 วันที่ยื่นคำขอ 15 ธันวาคม 2566
- คำขออนุสิทธิบัตร เลขที่ 2303001831 วันที่ยื่นคำขอ 6 กรกฎาคม 2566
- คำขออนุสิทธิบัตร เลขที่ 2303001855 วันที่ยื่นคำขอ 6 กรกฎาคม 2566
- คำขออนุสิทธิบัตร เลขที่ 2403000066 วันที่ยื่นคำขอ 11 มกราคม 2567
- คำขออนุสิทธิบัตร เลขที่ 2303001829 วันที่ยื่นคำขอ 6 กรกฎาคม 2566
สถานภาพของผลงานวิจัย
- ได้ต้นแบบระดับ pilot scale (TRL6)
ความร่วมมือที่เสาะหา
- เสาะหาผู้รับอนุญาตใช้สิทธิ/ ผู้ต้องการนำไปใช้งานตรวจโรคกุ้ง
- องค์ประกอบและลักษณะของชุดตรวจโรคกุ้งด้วยเทคนิคแลมป์จำนวน 2 แบบ ได้แก่ XO-AMP ซึ่งเป็นการอ่านผลจากการเปลี่ยนแปลงของสี Xylenol orange และ Real-AMP ซึ่งเป็นการอ่านผลด้วยเครื่องวัดความขุ่นแบบเรียลไทม์
- ขั้นตอนการตรวจโรคกุ้งด้วยเทคนิคแลมป์ 2 แบบ ได้แก่แบบ XO-AMP และ Real-AMP
นักวิจัย
คุณวรรณสิกา เกียรติปฐมชัย
ศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ