สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) คว้า 5 รางวัลจากงาน “NRCT FORUM 2026” ซึ่งจัดขึ้นเนื่องในโอกาสวันคล้ายวันสถาปนาสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) ครบรอบ 67 ปี เมื่อวันที่ 26 ตุลาคม 2569 ณ ห้องประชุมจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ อาคาร วช. 1 รางวัลดังกล่าวเพื่อเชิดชูเกียรตินักวิจัยและนักประดิษฐ์ที่สร้างสรรค์ผลงานวิจัยและนวัตกรรมอันมีคุณค่าต่อการพัฒนาประเทศ โดยได้รับเกียรติจากศาสตราจารย์ ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม เป็นประธานในพิธีมอบรางวัล พร้อมด้วยศาสตราจารย์ ดร.ศุภชัย ปทุมนากุล ปลัดกระทรวง อว. ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง ผู้อำนวยการ วช. ผู้บริหารหน่วยงาน และภาคีเครือข่ายด้านการวิจัยเข้าร่วมงาน
ความสำเร็จครั้งนี้สะท้อนศักยภาพของนักวิจัย สวทช. จากศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ (เอ็มเทค) ศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ (นาโนเทค) และศูนย์เทคโนโลยีอิเล็กทรอนิกส์และคอมพิวเตอร์แห่งชาติ (เนคเทค) ในการพัฒนาวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรมให้เกิดประโยชน์ต่อสังคม ครอบคลุม 3 มิติสำคัญ ได้แก่ การยกระดับคุณภาพชีวิตและพัฒนาชุมชน การประยุกต์ใช้ปัญญาประดิษฐ์และเทคโนโลยีสารสนเทศ และการจัดการสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน โดยมีผลงานที่ได้รับรางวัลทั้ง 5 ผลงาน ดังนี้
มิติด้านสังคม ชุมชน และผู้สูงอายุ
ผลงานในมิตินี้มุ่งนำองค์ความรู้และเทคโนโลยีมาพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชน เสริมสร้างความเข้มแข็งให้ชุมชน และตอบสนองต่อความท้าทายทางสังคม โดยมีผลงานที่ได้รับรางวัล 2 ผลงาน ได้แก่
- ผลงาน “เทคโนโลยีสวมใส่อัจฉริยะเพื่อผู้สูงวัยเคลื่อนไหวปลอดภัย”
นำโดย ดร.ศราวุธ เลิศพลังสันติ รองผู้อำนวยการศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ (เอ็มเทค) และคณะวิจัยจากเอ็มเทค พัฒนาเทคโนโลยีแบบสวมใส่อัจฉริยะเพื่อประเมินและคาดการณ์ความเสี่ยงจากการเคลื่อนไหวที่ไม่เหมาะสม รวมถึงป้องกันการบาดเจ็บและการพลัดตกหกล้ม ช่วยให้ผู้สูงอายุสามารถทำกิจกรรมในชีวิตประจำวันได้อย่างปลอดภัยและเป็นอิสระมากยิ่งขึ้น
ในระยะต่อไป เอ็มเทคมีแผนต่อยอดผลงานร่วมกับสภาสถาบันการศึกษากายภาพบำบัดแห่งประเทศไทย เพื่อจัดทำและประกาศใช้แนวปฏิบัติทางคลินิก (Clinical Practice Guideline) โดยนำเทคโนโลยีที่พัฒนาขึ้นมาเป็นเครื่องมือมาตรฐานสำหรับนักกายภาพบำบัดทั่วประเทศ คาดว่าจะช่วยลดความเสี่ยงจากการพลัดตกหกล้มและภาระค่าใช้จ่ายในการรักษาพยาบาล พร้อมยกระดับคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ เพิ่มขีดความสามารถของผู้ผลิตไทย และลดการพึ่งพาการนำเข้าจากต่างประเทศ
- ผลงาน “นวัตกรรมนาโน: แม่แบบระบบประปากำจัดสารหนูเพื่อสุขภาวะที่ดีของชุมชน”
นำโดย ดร.ณัฏฐพร พิมพะ นักวิจัยอาวุโส ผู้อำนวยการกลุ่มวิจัยการเร่งปฏิกิริยาระดับนาโนการดูดซับและการคำนวณ และคณะวิจัยจากศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ (นาโนเทค) ร่วมกับมหาวิทยาลัยเครือข่าย มุ่งแก้ไขปัญหาคุณภาพน้ำในพื้นที่ลุ่มน้ำกก จังหวัดเชียงราย ด้วยการพัฒนาแนวทางจัดการน้ำที่เหมาะสมกับบริบทของแต่ละพื้นที่ โดยประยุกต์ใช้เทคโนโลยีภาคสนาม เช่น กระบอกวัดความขุ่นและ Mobile Jar Test เพื่อช่วยกำหนดปริมาณสารส้มที่เหมาะสมในการบำบัดน้ำ ลดต้นทุน และเพิ่มประสิทธิภาพการดำเนินงาน
นอกจากนี้ ยังพัฒนาวัสดุกรองสารหนูจากถ่านชีวภาพดัดแปรพื้นผิว โดยใช้วัสดุท้องถิ่น เช่น ถ่านไม้ไผ่และกะลาแมคคาเดเมีย ซึ่งมีต้นทุนต่ำและสามารถนำมาใช้กำจัดสารหนูในน้ำได้ นวัตกรรมดังกล่าวช่วยยกระดับระบบประปาหมู่บ้านในพื้นที่นำร่อง ซึ่งครอบคลุมกว่า 700 ครัวเรือน ให้มีคุณภาพน้ำผ่านเกณฑ์มาตรฐานน้ำประปาของกรมอนามัย สะท้อนให้เห็นถึงการนำวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีมาประยุกต์ใช้เพื่อแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมและส่งเสริมสุขภาวะของชุมชนอย่างเป็นรูปธรรม
มิติด้านปัญญาประดิษฐ์และเทคโนโลยีสารสนเทศ
สวทช. ได้รับ 2 รางวัลจากผลงานที่ต่อยอดโมเดลภาษาขนาดใหญ่สัญชาติไทย “Pathumma LLM” ซึ่งพัฒนาโดยนักวิจัยศูนย์เทคโนโลยีอิเล็กทรอนิกส์และคอมพิวเตอร์แห่งชาติ (เนคเทค) นำโดย ดร.วาทยา ชุณห์วิจิตรา นักวิจัย ผู้อำนวยการกลุ่มวิจัยปัญญาประดิษฐ์ และคณะ เพื่อเพิ่มขีดความสามารถของระบบปัญญาประดิษฐ์ในการทำความเข้าใจภาษาไทยและนำข้อมูลไปใช้ประโยชน์ในการสืบค้น วิเคราะห์ และสนับสนุนการตัดสินใจ โดยมีผลงานที่ได้รับรางวัล ดังนี้
ผลงาน “ระบบสืบค้นและถามตอบข้อมูลด้านวิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม”
ดร.เทพชัย ทรัพย์นิธิ นักวิจัยอาวุโส กลุ่มวิจัยปัญญาประดิษฐ์ และคณะวิจัยเนคเทค พัฒนาระบบโดยผสานเทคโนโลยี Hybrid Search สำหรับการสืบค้นข้อมูล และ DocChat สำหรับการถามตอบจากเอกสาร เพื่อช่วยให้ผู้ใช้ค้นหาและสรุปสาระสำคัญจากรายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์ได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยระบบได้รับการพัฒนาร่วมกับสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) เพื่อสนับสนุนการเข้าถึงองค์ความรู้ด้านวิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรมให้สะดวกและรวดเร็วยิ่งขึ้น
ระบบดังกล่าวออกแบบมาเพื่อตอบสนองความต้องการของผู้ใช้ที่หลากหลาย ทั้งนักวิจัย หน่วยงานภาครัฐ ผู้บริหารทุนวิจัย ผู้ประกอบการ และภาคการศึกษา ช่วยเพิ่มโอกาสในการนำผลงานวิจัยไปใช้ประโยชน์ ตลอดจนสนับสนุนการบริหารจัดการองค์ความรู้และการตัดสินใจบนพื้นฐานของข้อมูล
ผลงาน “ระบบปัญญาประดิษฐ์นักวิจัยเชิงลึกเพื่อการวางแผนยุทธศาสตร์และนโยบายความมั่นคงด้านน้ำ”
ดร.ศราวุธ คงยัง นักวิจัย กลุ่มวิจัยปัญญาประดิษฐ์ และคณะวิจัยเนคเทค พัฒนาระบบปัญญาประดิษฐ์ที่สามารถเชื่อมโยงและวิเคราะห์ข้อมูลขนาดใหญ่ที่เกี่ยวข้องกับการบริหารจัดการน้ำ ตั้งแต่ข้อมูลฝนและสภาพอากาศ แหล่งน้ำและคุณภาพน้ำ พื้นที่เสี่ยงน้ำท่วมและภัยแล้ง ไปจนถึงข้อมูลระบบประปา โดยผู้ใช้สามารถตั้งคำถามเป็นภาษาไทย เพื่อให้ระบบช่วยสรุปข้อมูล เปรียบเทียบสถานการณ์ และวิเคราะห์ประเด็นที่เกี่ยวข้อง พร้อมสนับสนุนการจัดทำข้อเสนอแนะเชิงนโยบายสำหรับผู้บริหาร
นวัตกรรมนี้ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการเข้าถึงและใช้ประโยชน์จากข้อมูลที่มีความซับซ้อน สนับสนุนการวางแผนยุทธศาสตร์และการกำหนดนโยบายด้านความมั่นคงทางน้ำ ตลอดจนเสริมศักยภาพการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำของประเทศให้มีความแม่นยำและมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น
มิติด้านสิ่งแวดล้อมและการจัดการทรัพยากรอย่างยั่งยืน
ผลงานในมิตินี้สะท้อนการนำวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรมมาใช้แก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อม ลดผลกระทบจากกิจกรรมทางการเกษตร และสร้างมูลค่าเพิ่มจากทรัพยากรที่มีอยู่ โดยนาโนเทค สวทช. มีส่วนร่วมในการวิจัยและพัฒนาผลงานที่ได้รับรางวัล 1 ผลงาน ได้แก่
ผลงาน “ผลิตภัณฑ์นวัตกรรมเพื่อสร้างรายได้และลดการเผาชีวมวล”
นำโดย ดร.ชุติพันธ์ เลิศวชิรไพบูลย์ นักวิจัย กลุ่มวิจัยวัสดุตอบสนองและเซ็นเซอร์ระดับนาโน และคณะวิจัยจากศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ (นาโนเทค) โดยมี ศาสตราจารย์ ดร.สนอง เอกสิทธิ์ เป็นหัวหน้าโครงการ มุ่งแก้ไขปัญหาการเผาวัสดุเหลือทิ้งทางการเกษตร ซึ่งเป็นหนึ่งในแหล่งกำเนิดฝุ่นละอองขนาดเล็ก PM2.5 ด้วยการนำชีวมวลจากข้าวโพด เช่น ต้นและซังข้าวโพด มาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ที่มีมูลค่าเพิ่ม ได้แก่ แท่งเชื้อเพลิงชีวมวล ถ่านไบโอชาร์ น้ำส้มควันไม้ ซีเมนต์ผสมไบโอชาร์สำหรับกักเก็บคาร์บอน ตลอดจนผลิตภัณฑ์ปุ๋ยและสารบำรุงพืช
โครงการยังมุ่งถ่ายทอดองค์ความรู้และเทคโนโลยีให้แก่เกษตรกรและวิสาหกิจชุมชนในจังหวัดน่าน เพื่อส่งเสริมการนำวัสดุเหลือทิ้งทางการเกษตรกลับมาใช้ประโยชน์แทนการเผา ลดปัญหามลพิษทางอากาศ และเพิ่มโอกาสในการสร้างรายได้ให้แก่ชุมชน ควบคู่กับการส่งเสริมการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่าตามแนวทางเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) ซึ่งช่วยสนับสนุนการพัฒนาเศรษฐกิจและสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน
การได้รับ 5 รางวัล NRCT AWARD 2026 ในครั้งนี้ นับเป็นอีกหนึ่งความภาคภูมิใจของ สวทช. และเป็นเครื่องสะท้อนความมุ่งมั่นของนักวิจัยในการพัฒนาผลงานวิจัยและนวัตกรรมที่ตอบโจทย์ความต้องการของประเทศ ตั้งแต่การยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชน การประยุกต์ใช้ปัญญาประดิษฐ์เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการเข้าถึงและวิเคราะห์ข้อมูล ไปจนถึงการแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมและสร้างมูลค่าเพิ่มจากทรัพยากรท้องถิ่น เพื่อขับเคลื่อนวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรมให้เกิดประโยชน์ต่อเศรษฐกิจ สังคม และคุณภาพชีวิตของคนไทยอย่างยั่งยืน