การควบคุมโรคพืชมีอยู่หลายวิธี แต่วิธีที่เกษตรกรชอบใช้คือ การใช้สารเคมี ซึ่งเป็นวิธีที่มีข้อเสียหลายอย่างคือ สารเคมีที่ใช้อาจเป็นอันตรายต่อเกษตรกรและผู้บริโภค รวมถึงยังอาจเป็นอันตรายต่อแมลงและจุลินทรีย์ที่สามารถนำมาใช้ประโยชน์ที่มีอยู่ตามธรรมชาติ นอกจากนี้สารเคมียังสามารถสะสมก่อให้เกิดมลพิษต่อสิ่งแวดล้อม ดังนั้นในปัจจุบันจึงหันมาใช้การควบคุมโรคพืชด้วยวิธีชีวภาพ ซึ่งเป็นวิธีที่ไม่เป็นอันตรายต่อเกษตรกร ผู้บริโภค และสิ่งแวดล้อม

การควบคุมโรคพืชด้วยวิธีชีวภาพคือ การใช้สิ่งมีชีวิตหรือเชื้อจุลินทรีย์มายับยั้งหรือทำลายเชื้อโรคเพื่อไม่ให้สร้างความเสียหายต่อพืช เชื้อจุลินทรีย์เหล่านี้เรียกว่า เชื้อจุลินทรีย์ปฏิปักษ์ เชื้อจุลินทรีย์ปฏิปักษ์มีกลไกการยับยั้งหรือควบคุมเชื้อที่เป็นสาเหตุของโรคพืชอยู่ 4 รูปแบบคือ

1. การทำลายชีวิต (antibiosis) เชื้อจุลินทรีย์ปฏิปักษ์มีความสามารถผลิตสารปฏิชีวนะที่สามารถทำลายเชื้อโรค
2. การแข่งขัน (competition) เชื้อจุลินทรีย์ปฏิปักษ์มีความสามารถในการเจริญเติบโตแข่งขันกับเชื้อโรคพืช ทำให้เชื้อโรคไม่สามารถเจริญเติบโตทำลายพืช
3. การเป็นปรสิต (parasitism) เชื้อจุลินทรีย์ปฏิปักษ์มีความสามารถในการเข้าไปเจริญอาศัยในเชื้อโรคพืช แล้วคอยดูดกินอาหาร ทำให้เชื้อโรคพืชอ่อนแอและตายในที่สุด
4. การชักนำให้ต้านทานต่อโรค (induced host resistance) เชื้อจุลินทรีย์ปฏิปักษ์มีความสามารถกระตุ้นให้พืชสร้างความต้านทานต่อการเข้าทำลายของเชื้อโรค

การนำเชื้อปฏิปักษ์ไปใช้ควบคุมโรคพืชมีหลายวิธีโดยการใช้เชื้อปฏิปักษ์เพื่อควบคุมโรคที่จะเกิดขึ้นบริเวณผิวรากจะมีวิธีการใช้เชื้อปฏิปักษ์ที่แตกต่างจากการใช้เชื้อปฏิปักษ์เพื่อควบคุมโรคที่จะเกิดขึ้นบริเวณผิวพืชที่อยู่เหนือดิน

การใช้เชื้อปฏิปักษ์เพื่อควบคุมโรคพืชบริเวณผิวรากมีวิธีการดังนี้

1. การคลุกเมล็ดพืชที่ใช้เพาะปลูกกับเชื้อปฏิปักษ์
2. การราดเชื้อปฏิปักษ์ที่ละลายในน้ำจำนวนมากลงดินเพื่อให้เชื้อปฏิปักษ์ไปสัมผัสกับรากของพืช
3. การคลุกผสมเชื้อปฏิปักษ์กับดินเพื่อให้เชื้อปฏิปักษ์ลงไปสัมผัสกับรากของพืช
4. การนำรากไปจุ่มในสารละลายเชื้อปฏิปักษ์จะทำให้เชื้อปฏิปักษ์สัมผัสกับรากของพืชได้อย่างทั่วถึง

การใช้เชื้อปฏิปักษ์เพื่อควบคุมโรคพืชบริเวณผิวพืชที่อยู่เหนือดินมีวิธีการดังนี้

1. การทาเชื้อปฏิปักษ์ตรงบริเวณแผลที่ส่วนของลำต้นและกิ่งก้านของพืช
2. การพ่นเชื้อปฏิปักษ์ที่ทำเป็นสารแขวนลอยให้ทั่วต้นพืชซึ่งมีหลักการปฏิบัติเหมือนการพ่นสารเคมีเพื่อกำจัดโรคพืช

ที่มา :
นิพนธ์ ทวีชัย. (2553). โรคพืชและการจัดการด้วยวิธีชีวภาพ. ในสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชน โดยพระราชประสงค์ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว. (เล่มที่ 35, หน้า 129-159). กรุงเทพฯ : โครงการสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชน โดยพระราชประสงค์ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว.

MTEC
BIOTEC
NECTEC
NANOTEC

tsp

AIMI

nctc

ฐานข้อมูลหน่วยงานภาครัฐ

 
สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.)
เป็นหน่วยงานของรัฐที่จัดตั้งขึ้นเพื่อศึกษาวิจัยและพัฒนาทางด้านวิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยีเพื่อการพัฒนาประเทศไทย ไม่ได้มีวัตถุประสงค์เพื่อแสวงหากำไร
หากท่านพบว่ามีข้อมูลใดๆ ที่ละเมิดทรัพย์สินทางปัญญาปรากฏอยู่ในเว็บไซต์ของสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ
โปรดแจ้งให้ทราบเพื่อดำเนินการแก้ปัญหาดังกล่าวโดยเร็วที่สุดต่อไป