การระวังรักษาทรัพยากรห้องสมุด (Preservation)
โดย สมหมาย ตามประวัติ

Preservation หมายถึง การระวังรักษาทรัพยากรห้องสมุด (ด้านบรรณารักษศาสตร์และสารสนเทศศาสตร์) ได้แก่ วัสดุสิ่งพิมพ์ และวัสดุไม่ตีพิมพ์ ให้ปลอดภัยจากศัตรู เช่น ปลวก แมลง การทำลายของสภาพแวดล้อม ตลอดจนการใช้ของมนุษย์ที่เป็นสาเหตุให้หนังสือชำรุด โดยการดูแลรักษาและการทำให้ทรัพยากรห้องสมุดอยู่ในสภาพเรียบร้อย แข็งแรง ทนทาน สามารถใช้งานได้นาน และไม่ชำรุดก่อนถึงเวลาอันควร   
 ในด้านทรัพยากรห้องสมุดประเภทวัสดุสิ่งพิมพ์ เนื่องจากหนังสือเป็นวัสดุสารนิเทศสำคัญยิ่งของห้องสมุด ดังนั้น ห้องสมุดจำเป็นต้องรักษาหนังสือให้อยู่ในสภาพที่ดีและสมบูรณ์ที่สุด โดยทั่วไปหนังสือมักจะเสื่อมสภาพไปตามกาลเวลา และเมื่อมีการให้บริการหนังสือ การชำรุดเสียหายก็ย่อมเกิดขึ้นก่อนเวลาอันสมควร ดังนั้น การระวังรักษาหนังสือจึงเป็นหน้าที่ของบรรณารักษ์ที่จะต้องให้ความสำคัญดูแลแก้ไข ตลอดจนศึกษาหาความรู้ในเรื่องดังกล่าว เพื่อหาวิธีป้องกัน และสามารถซ่อมแซมสิ่งพิมพ์ที่ชำรุดได้อย่างเหมาะสมเพื่อให้สามารถใช้หนังสือไปได้ยาวนาน การระวังรักษาหนังสือ แบ่งออกเป็น 2 ลักษณะดังนี้
1. การป้องกัน อาจทำได้ดังนี้
    1.1 แนะนำการใช้หนังสืออย่างถูกวิธีแก่ผู้ใช้
    1.2 เลือกหนังสือที่ผลิตจากวัสดุที่มีคุณภาพ และเข้าเล่มแข็งแรง ทนทาน
    1.3 หนังสือจัดหามาใหม่ควรเสริมให้แข็งแรงก่อนนำออกบริการด้วยการเย็บสัน หุ้มสัน หุ้มปกพลาสติก หนังสือปกอ่อนควรทำปกแข็ง โดยเฉพาะหนังสืออ้างอิง หรือหนังสือที่มีคุณค่า ราคาแพง
 2. การซ่อมแซม เป็นการซ่อมแซมหนังสือที่ชำรุดให้อยู่ในสภาพที่เรียบร้อย สามารถนำออกบริการได้อีก หนังสือที่ชำรุดเล็กน้อยควรรีบซ่อมก่อนให้บริการ

การระวังรักษาวัสดุไม่ตีพิมพ์ ห้องสมุดต้องมีวิธีบำรุงรักษาด้วยการจัดเก็บและจัดระบบบริการให้เหมาะสมสำหรับวัสดุแต่ละชนิด เพื่อให้มีความปลอดภัย คงทน ถาวร อาจทำได้ดังนี้
1. วัสดุไม่ตีพิมพ์จำเป็นต้องจัดเก็บในที่ที่มีอุณหภูมิและความชื้นเหมาะสม    
2. ควรจัดเก็บวัสดุไม่ตีพิมพ์ให้ห่างจากแสงแดดและแหล่งกำเนิดความร้อน  เช่น   เครื่องเสียง
3. ควรอ่านคู่มือการใช้ หรือศึกษาวิธีการใช้วัสดุไม่ตีพิมพ์แต่ละประเภทให้เข้าใจก่อนการใช้ทุกครั้ง เพื่อให้สามารถใช้ได้อย่างถูกต้อง และถนอมรักษาวัสดุนั้นๆ ให้มีอายุการใช้งานยืนยาวต่อไป
4. ควรใช้วัสดุทุกประเภทด้วยความระมัดระวัง และปฏิบัติตามคำแนะนำอย่างเคร่งครัด เช่น ไม่จับต้องส่วนที่บันทึกข้อมูล เพื่อป้องกันการเสียหาย

MTEC
BIOTEC
NECTEC
NANOTEC

tsp

AIMI

nctc

ผลงานวิจัยพร้อมถ่ายทอด

ฐานข้อมูลหน่วยงานภาครัฐ

 
สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.)
เป็นหน่วยงานของรัฐที่จัดตั้งขึ้นเพื่อศึกษาวิจัยและพัฒนาทางด้านวิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยีเพื่อการพัฒนาประเทศไทย ไม่ได้มีวัตถุประสงค์เพื่อแสวงหากำไร
หากท่านพบว่ามีข้อมูลใดๆ ที่ละเมิดทรัพย์สินทางปัญญาปรากฏอยู่ในเว็บไซต์ของสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ
โปรดแจ้งให้ทราบเพื่อดำเนินการแก้ปัญหาดังกล่าวโดยเร็วที่สุดต่อไป