การรู้ห้องสมุด คือ การรู้ทักษะในการใช้ห้องสมุด เช่น รู้วิธีการสืบค้นทรัพยากรสารสนเทศในห้องสมุด ดังนั้นการรู้ห้องสมุดจึงเปลี่ยนแปลงตามการพัฒนาการของห้องสมุด อนาคตของการรู้ห้องสมุดจึงขึ้นอยู่กับอนาคตของห้องสมุด การสอนการรู้ห้องสมุดจะเป็นหน้าที่หลักของบรรณารักษ์ เกิดขึ้นในรูปแบบต่างๆ เช่น การบรรยายในชั้นเรียนแบบเป็นทางการ ในกลุ่มขนาดเล็ก การปรึกษากันแบบตัวต่อตัว การนำเสนอด้วยภาพยนต์ วีดีโอ และคอมพิวเตอร์ช่วยสอน กลุ่มเป้าหมายในการสอนส่วนใหญ่จะหมายถึงนักศึกษาในมหาวิทยาลัย นักศึกษาใหม่ส่วนใหญ่จะมีทักษะในการใช้ห้องสมุดน้อย นักศึกษาที่เมื่อตอนอยู่ชั้นมัธยมได้เข้าไปใช้ห้องสมุดอยู่บ้าง จะมีทักษะการใช้ห้องสมุดพื้นฐานเมื่อเข้าสู่มหาวิทยาลัย การรู้ห้องสมุดจะช่วยให้นักศึกษาประสบผลสำเร็จในการศึกษา

สิ่งที่สอนเพื่อให้เกิดการรู้ห้องสมุดเกี่ยวข้องกับคำศัพท์ภาษาอังกฤษ 3 คำที่พบเห็นการใช้อยู่เสมอ คือ bibliographic instruction (การสอนการเข้าถึงบรรณานุกรม) User education และ Library instruction (ทั้งสองคำหลังมีความหมายเหมือนกันคือ การสอนการใช้ห้องสมุด)

1. การสอนการเข้าถึงบรรณานุกรม เป็นการสอนโดยบรรณารักษ์ โดยสอนวิธีการค้นหาข้อมูลที่ผู้ใช้ต้องการได้อย่างรวดเร็วและมีประสิทธิภาพ เป็นการช่วยให้ผู้ใช้สามารถเข้าถึงสารสนเทศได้ด้วยตนเอง ในห้องสมุดมหาวิทยาลัย การสอนการเข้าถึงบรรณานุกรมอาจเป็นการสอนโดยให้เป็นส่วนหนึ่งของรายวิชาหรือเป็นการสอนแบบบูรณาการกับรายวิชาอื่นในหลักสูตร ถึงแม้บรรณารักษ์ที่ได้ผ่านการฝึกอบรมเป็นพิเศษและมีประสบการณ์ในด้านการสอนจะมีหน้าที่สอนการเข้าถึงบรรณานุกรม แต่การสอนการเข้าถึงบรรณานุกรมโดยให้เป็นส่วนหนึ่งของวิชาที่เรียนในหลักสูตร คณาจารย์อาจต้องร่วมมือกับบรรณารักษ์ของห้องสมุด เพื่อให้ผู้เรียนได้เรียนรู้วิธีค้นสารสนเทศด้วยตนเองอย่างมีประสิทธิภาพ

2. การสอนการใช้ห้องสมุด เป็นคำที่กว้างกว่าการสอนการเข้าถึงบรรณนุกรม โดยสอนวิธีใช้แหล่งทรัพยากรสารสนเทศในห้องสมุด บริการของห้องสมุด และสิ่งอำนวยความสะดวกในห้องสมุด โดยผู้สอนอาจเป็นบรรณารักษ์หรือเจ้าหน้าที่อื่นๆ ที่ไม่ใช่บรรณารักษ์ การสอนอาจเป็นการสอนแบบเป็นทางการหรือไม่เป็นทางการ ในกลุ่ม หรือการพบกันแบบตัวต่อตัว การสอนการใช้ห้องสมุดตั้งใจที่จะช่วยให้ผู้เรียนเกิดความมั่นใจในการค้นหาและจำแนกสารสนเทศ ซึ่งจะช่วยให้ผู้เรียนสามารถประเมินสารสนเทศด้วยตนเอง

การสอนการรู้ห้องสมุดไม่ใช่การสอนอย่างแท้จริง แต่เป็นรูปแบบหนึ่งของการตลาด โดยมีบรรณารักษ์เป็นผู้รับเชิญให้ไปสอน (guest lecturer) พูดในเชิงการตลาดเกี่ยวกับแหล่งทรัพยากรสารสนเทศของห้องสมุด ความเชี่ยวชาญของเจ้าหน้าที่ห้องสมุด เนื้อหาข้างล่างนี้เป็นการเปรียบเทียบเป้าหมายพื้นฐานของการตลาดและของการสอนการรู้ห้องสมุด

การตลาด การสอนการรู้ห้องสมุด
แนะนำผลิตภัณฑ์ใหม่ แนะนำบริการหรือเครื่องมือใหม่ของห้องสมุด
ขยายตลาดสำหรับผลิตภัณฑ์ที่มีอยู่ ขยายการใช้เครื่องมือในห้องสมุด
 เข้าสู่พื้นที่ใหม่  บอกให้นักเรียนใหม่หรือคณะทราบ
 เพิ่มการขายผลิตภัณฑ์เฉพาะ  เพิ่มการใช้เครื่องมือหรือบริการเฉพาะ
ขายผลิตภัณฑ์หนึ่งกับอีกหนึ่งผลิตภัณฑ์ สาธิตเครื่องมือและบริการเฉพาะทำงานร่วมกันได้อย่างไร
ทำให้ผลิตภัณฑ์หนึ่งดีขึ้น ปรับปรุงการบริการอ้างอิงให้ดีขึ้น


ห้องสมุดมหาวิทยาลัย Texas กำลังให้ความสนใจกับการเป็นผู้รับเชิญให้ไปสอน Susan B. Ardis หัวหน้าของ Science and Engineering Libraries Division ของห้องสมุดมหาวิทยาลัย Texas เป็นผู้รับเชิญให้ไปสอนในชั้นเรียนมหาวิทยาลัยมากกว่า 300 ชั้นเรียน มีหนังสือหลายเล่มได้อภิปรายข้อดีของการมีผู้รับเชิญให้ไปสอนในชั้นเรียน โดยกล่าวว่าการมีผู้รับเชิญให้ไปสอนในชั้นเรียนจะทำให้เนื้อหาของการพูดเกิดจากทักษะที่เฉพาะของคนพูดแต่ละคน

ตัวอย่างกิจกรรมที่เกี่ยวกับการรู้ห้องสมุดของห้องสมุดมหาวิทยาลัยกลางบูคาเรสต์

ห้องสมุดมหาวิทยาลัยกลางบูคาเรสต์เป็นห้องสมุดที่มีโครงสร้างและการจัดการที่มีลักษณะเฉพาะแตกต่างจากห้องสมุดอื่นๆ ทำให้จึงให้ความสนใจอย่างมากในการฝึกฝนผู้ใช้บริการที่เพิ่งเข้ามาใช้ห้องสมุดเป็นครั้งแรก เพื่อให้เกิดทักษะในการใช้ห้องสมุดที่เฉพาะ ผู้ใช้บริการใหม่ทุกคนก่อนที่จะใช้ห้องสมุดต้องทัวร์เพื่อแนะแนวทางในการใช้ห้องสมุด ซึ่งแนะนำโดยบรรณารักษ์ ระหว่างการทัวร์ซึ่งใช้เวลาประมาณ 15 นาที ผู้ใช้บริการจะได้รับรายละเอียดสั้นๆ เช่น เกี่ยวกับพื้นที่ต่างๆ ในห้องสมุด การบริการ วิธีที่จะได้พื้นที่ในห้องศึกษาค้นคว้า ซึ่งช่วยโดยซอฟต์แวร์ the Reader's Management System (เป็นมหาวิทยาลัยเดียวในประเทศที่ใช้ซอฟต์แวร์นี้) ในระหว่างที่รอทัวร์แนะนำการใช้ห้องสมุด ผู้ใช้บริการสามารถดูภาพยนต์การสอนการใช้ห้องสมุด นอกจากกิจกรรมการรู้ห้องสมุดพื้นฐาน ห้องสมุดยังเน้นการฝึกฝนผู้ใช้บริการและบรรณารักษ์สำหรับการใช้ฐานข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ (scientific databases) ซึ่งมีในห้องสมุด


ที่มา: 

  1. bibliographic instruction ในคลังศัพท์ไทย (thaiglossary.org)
  2. Susan B. Ardis (Spring 2005). Instruction: Teaching or Marketing?. Retrieved March 18, 2015, from http://www.istl.org/05-spring/viewpoints.html
  3. Robert Coravu (2010, July 5). Library Literacy: the Step before Information Literacy. Retrieved March 18, 2015, from http://eprints.rclis.org/14540/
  4. Fatzer, J.B. (Summer 1988). Library Literacy. RQ, 27(4), 484-487.
  5. Anthes, S.H. and Crowe, L.(Summer 1987). Teaching "Library Literacy". College Teaching, 35(3), 92-94.

MTEC
BIOTEC
NECTEC
NANOTEC

tsp

AIMI

nctc

ฐานข้อมูลหน่วยงานภาครัฐ

 
สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.)
เป็นหน่วยงานของรัฐที่จัดตั้งขึ้นเพื่อศึกษาวิจัยและพัฒนาทางด้านวิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยีเพื่อการพัฒนาประเทศไทย ไม่ได้มีวัตถุประสงค์เพื่อแสวงหากำไร
หากท่านพบว่ามีข้อมูลใดๆ ที่ละเมิดทรัพย์สินทางปัญญาปรากฏอยู่ในเว็บไซต์ของสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ
โปรดแจ้งให้ทราบเพื่อดำเนินการแก้ปัญหาดังกล่าวโดยเร็วที่สุดต่อไป