ใน 3 การประชุมเกี่ยวกับห้องสมุดดิจิทัลที่จัดขึ้นในปี 2002 ได้แก่ (1) Joint Conference on Digital Libraries (2) 6th European Conference on Research and Advanced Technology for Digital Libraries (3) 5th International Conference on Asian Digital Libraries ได้มีการอภิปรายประเด็นต่างๆ เกี่ยวกับแนวโน้มของงานวิจัยเกี่ยวกับห้องสมุดดิจิทัล ซึ่งสามารถแบ่งออกได้เป็น 8 ด้าน ได้แก่

1. สถาปัตยกรรม ระบบ เครื่องมือ และเทคโนโลยี

  • สถาปัตยกรรมเครือข่ายแบบเปิดสำหรับสภาพแวดล้อมทางสารสนเทศใหม่
  • การสืบค้นแบบใหม่และเทคนิคการค้นคืน เช่น การสืบค้นแบบ federated โดยใช้ data fusion  สถาปัตยกรรมแบบ mediator  integrating links และการจัดลำดับ
  • ระบบการค้นคืนแบบ audio-visual และมัลติมีเดีย
  • ระบบการบริหารจัดการเนื้อหา
  • ระบบอัจฉริยะสำหรับการจัดทำดรรชนี บทคัดย่อ และการคัดกรองสารสนเทศ
  • เทคโนโลยีการเก็บเกี่ยว (harvesting) และการทำงานร่วมกัน (interoperability)
  • อินเตอร์เฟส 2 มิติ และ 3 มิติ

2. เนื้อหาดิจิทัล (digital content) และคอลเล็กชั่น

  • การแปลงสิ่งพิมพ์เป็นรูปแบบดิจิทัล
  • กลยุทธ์การพัฒนาคอลเล็กชั่น นโยบาย และการบริหารจัดการ
  • การบ่งชี้คอลเล็กชั่นสารสนเทศ ซึ่งไม่สามารถเข้าถึงหรือใช้ประโยชน์เพราะว่าข้อจำกัดด้านเทคนิค
  • การคิดหากลยุทธ์เพื่อคอลเล็กชั่นที่ยั่งยืน
  • การสนับสนุนการพัฒนาคอลเล็กชั่นใหม่
  • การสร้างวัตถุดิจิทัล (digital objects) และการพิมพ์เผยแพร่ทางอิเล็กทรอนิกส์
  • การสร้างวัตถุดิจิทัลประเภทใหม่
  • การเก็บรักษาทางดิจิทัล (digital preservation) และการเก็บถาวรบนเว็บ (Web archiving)


3. เมทาดาทา

  • วิธีของคนและวิธีอัลกอริทมิกเพื่อการจัดเตรียมเมทาดาทา
  • การเลือกรูปแบบเมทาดาทาในช่วงที่กว้างกว่า
  • การประยุกต์มาตรฐานเมทาดาทากับคอลเล็กชั่นดิจิทัล
  • การเก็บเกี่ยวเมทาดาทา (metadata harvesting)
  • การพัฒนาขยายเมทาดาทาเพื่อจุดประสงค์ด้านการสอน
  • การสร้างแผนที่ระหว่างเมทาดาทาที่มีรูปแบบแตกต่างกัน


4. การทำงานร่วมกัน (interoperability)

  • The Open Archives Initiative (OAI) protocol (OAI, 2002)
  • Z39.50


5. มาตรฐาน

  • มาตรฐานการพัฒนาคอลเล็กชั่นดิจิทัล
  • มาตรฐานการเก็บรักษา (preservation) และการเก็บถาวร (archiving)
  • รูปแบบเมทาดาทา (เช่น Dublin Core  MARC  IMS)
  • มาตรฐานการจัดทำดรรชนีและการลงรายการเนื้อหา
  • มาตรฐานการพิมพ์เผยแพร่ทางอิเล็กทรอนิกส์สำหรับหนังสือ วารสาร และสื่ออื่นๆ


6. ระบบการจัดการความรู้ (knowledge organisation systems)

  • การใช้ธีซอไร (thesauri) และระบบการจัดจำแนกสำหรับการค้นดูข้าม (cross-browsing) และการสืบค้นข้าม (cross-searching) กับคอลเล็กชั่นดิจิทัลหลากหลาย
  • การสร้างออนโทโลยี (ontologies) โดยใช้ธีซอไรที่มีอยู่
  • ระบบการจัดจำแนกและคำควบคุมพิเศษเพื่อให้ความสะดวกในการเป็นตัวแทนความรู้ทั่วไปสำหรับคอลเล็กชั่นดิจิทัลที่มีความหลากหลายในชนิดของวัสดุ
  • การใช้แทกโซโนมี (taxonomies) เพื่อให้เกิดการเข้าถึงแบบได้รับการจัดการและรวมเป็นหนึ่งไปยังคลังดิจิทัลต่างๆ ผ่านการอธิบายคอลเล็กชั่นดิจิทัลที่ชั้นต่างๆ


7. ผู้ใช้บริการและการใช้ประโยชน์

  • การศึกษาปฏิสัมพันธ์ของผู้ใช้บริการกับห้องสมุดดิจิทัล
  • การใช้ประโยชน์ การจัดบริการให้ทั่วถึง และการยอมรับของผู้ใช้บริการของห้องสมุดดิจิทัล
  • การสนับสนุนผู้ใช้บริการในการเรียนรู้ การสอน และงานวิจัยผ่านการหลอมรวมกันของสภาพแวดล้อมในการเรียนรู้ที่แท้จริงและห้องสมุดดิจิทัล
  • ปฏิสัมพันธ์ระหว่างคนและคอมพิวเตอร์
  • การประเมินพฤติกรรมของชุมชนผู้ใช้บริการตามระดับอายุ พื้นฐานความรู้ และความต้องการที่จำเพาะ


8. กฎหมาย เศรษฐกิจ และสังคม

  • การบริหารจัดการความถูกต้อง (rights management) ทรัพย์สินทางปัญญา และลิขสิทธิ์
  • วิธีที่ประชาชนมองห้องสมุดดิจิทัลและการใช้ประโยชน์
  • ทรัพย์สินทางปัญญากับตลาดทั่วโลก
  • การเข้าถึง การอนุญาต การทำสำเนา และการเผยแพร่ของวัสดุดิจิทัล (digital materials)
  • ความยั่งยืนและความอยู่รอด แบบจำลองธุรกิจใหม่ และกลยุทธ์ทางการตลาด

จากประเด็นต่างๆ ข้างต้น ได้มีการสรุปขอบเขตงานวิจัยอย่างกว้างๆ ซึ่งแสดงถึงแนวโน้มในปัจจุบันและอนาคตของงานวิจัยเกี่ยวกับห้องสมุดดิจิทัล ดังนี้

  • ห้องสมุดดิจิทัลแบบ distributed และสภาพแวดล้อมในการเรียนรู้ (การหลอมรวมระหว่างสภาพแวดล้อมในการเรียนรู้ที่แท้จริงและห้องสมุดดิจิทัล)
  • สภาพแวดล้อมในการเก็บรักษาและการพิมพ์เผยแพร่ดิจิทัลใหม่
  • การสร้าง digital subject libraries
  • การพัฒนาห้องสมุดดิจิทัลเพื่อสื่อชนิดที่จำเพาะ
  • การรวมกันของระบบห้องสมุดดิจิทัลและการใช้การสืบค้นขั้นสูงและการค้นคืน
  • การทำให้ระบบการจัดการความรู้เกิดประโยชน์ เช่น ออนโทโลยี ธีซอไร ระบบการจัดจำแนก และแทกโซโนมี
  • การพัฒนาห้องสมุดดิจิทัลเพื่อเด็ก นักศึกษาระดับปริญญาตรี และนักวิจัย
  • การแปลงคอลเล็กชั่นโบราณเป็นดิจิทัลย้อนหลัง
  • ความร่วมมือกันระหว่างสถาบันและความร่วมมือกันระดับนานาชาติ
  • การประเมินห้องสมุดดิจิทัลโดยมีจุดศูนย์กลางอยู่ที่ผู้ใช้บริการ

ที่มา: Shiri, A. (2003). Digital library research: current developments and trends. Library Review, 52(5), 198-202.

MTEC
BIOTEC
NECTEC
NANOTEC

tsp

AIMI

nctc

ฐานข้อมูลหน่วยงานภาครัฐ

 
สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.)
เป็นหน่วยงานของรัฐที่จัดตั้งขึ้นเพื่อศึกษาวิจัยและพัฒนาทางด้านวิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยีเพื่อการพัฒนาประเทศไทย ไม่ได้มีวัตถุประสงค์เพื่อแสวงหากำไร
หากท่านพบว่ามีข้อมูลใดๆ ที่ละเมิดทรัพย์สินทางปัญญาปรากฏอยู่ในเว็บไซต์ของสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ
โปรดแจ้งให้ทราบเพื่อดำเนินการแก้ปัญหาดังกล่าวโดยเร็วที่สุดต่อไป