บ่อยครั้งที่ได้รับคำถามทั้งจากนิสิต นักศึกษา ครู อาจารย์รวมถึงบรรณารักษ์ รวมถึงความคิดเห็นที่เหมือนและแตกต่างกันไปเกี่ยวกับคำว่า Electronics Media และ Digital Media รวมถึงคำอื่นๆ ไม่ว่าจะเป็น Social Media, Social Networking, eLearning, Distance Learning ว่าเหมือนหรือแตกต่างกันอย่างไร

ขอยกคำว่า Electronics Media และ Digital Media ก่อนครับ โดยถ้าจะให้อธิบายให้ชัดเจนก็คงเป็นเรื่องยากเพราะปัจจุบันมีการใช้คำที่คละกันไปค่อนข้างมาก และหลายๆ อย่างมีการผสมผสานกันในภาคปฏิบัติ อย่างไรก็ดีเพื่อให้เห็นภาพที่ชัดเจนขึ้น ผมขอแสดงความคิดเห็นเบื้องต้นดังนี้

การอธิบายความแตกต่าง ไม่ควรนำความหมายในช่วงเวลาปัจจุบันมาใช้อธิบาย เพราะแต่ละคำมีช่วงเวลาของการเกิดขึ้นที่แตกต่างกัน ดังนั้นหากนำเอกสารอ้างอิงจากช่วงที่เกิดจริงของเทคโนโลยีนั้นๆ มาอธิบาย จะได้รับข้อเท็จจริงที่ชัดเจนกว่า

การอธิบายควรนำความหมายจากบริบทที่เกี่ยวข้องมาประกอบการอธิบาย อย่างเช่น อิเล็กทรอนิกส์ ก็จะเกี่ยวข้องกับสาขาอิเล็กทรอนิกส์ วิศวกรรม ดังนั้นหากยึดเฉพาะจากบริบทในสาขาที่ตนเองศึกษาหรือที่ตนเองเข้าใจ ย่อมทำให้เกิดความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนได้ เพราะคงเป็นที่ยอมรับว่าเทคโนโลยี หรือคำต่างๆ ที่เกิดขึ้นมีการผสมผสานข้ามสาขาวิชา

ลองมาพิจารณาจากช่วงเวลาโดยขอยกจากการให้บริการในห้องสมุด ทรัพยากรสารสนเทศของห้องสมุดประกอบ

ห้องสมุดเริ่มต้นจากการจัดเก็บ รวบรวมทรัพยากรสารสนเทศพื้นฐาน (Tranditional Resources) เช่น สิ่งพิมพ์ตัวเล่มที่จับต้องได้ แผ่นภาพ ลูกโลก พร้อมจัดทำรายการบรรณานุกรมในรูปแบบบัตรรายการ การยืมคืนยังใช้การลงชื่อ วันที่ยืม/คืนผ่านบัตรห้องสมุดที่เป็นกระดาษ การนำเสนอความรู้ในห้องสมุดใช้กระดาษแผ่นใหญ่จัดทำโปสเตอร์

ต่อมาเมื่อมีการพัฒนาอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นโทรทัศน์ วิทยุ กล้องถ่ายภาพแบบฟิล์ม เครื่องฉายภาพ 3.5 mm เครื่องฉายภาพข้ามศีรษะ การบริการทรัพยากรสารสนเทศ ก็มีการปรับเปลี่ยน โดยห้องสมุดหลายแห่งนำอุปกรณ์ข้างต้นมาเป็นสื่อในการให้บริการ (อุปกรณ์ทั้งหมดเป็นอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ทั้งสิ้น) นับเป็นยุคของห้องสมุดอิเล็กทรอนิกส์นั่นเอง (อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ที่นำมาให้บริการจึงนับเป็นสื่ออิเล็กทรอนิกส์ด้วย)

ถัดมามีการพัฒนาอุปกรณ์คอมพิวเตอร์ นับเป็นยุคอิเล็กทรอนิกส์แบบเต็มรูปแบบ แถมด้วยมีเครื่องฉายภาพทึบแสง วิทยุก็เปลี่ยนเป็นเครื่องเล่นเทป ห้องสมุดเลือกใช้คอมพิวเตอร์พร้อมซอฟต์แวร์จัดเก็บรายการบรรณานุกรม ให้บริการสืบค้นผ่านหน้าจอแบบ Text มีการใช้โปรแกรมนำเสนอแทนการฉายด้วยเครื่องฉายภาพ 3.5 mm นอกจากนี้หนังสือที่ให้บริการตัวเล่มก็มีการสแกนเป็นแฟ้มภาพเพื่อให้บริการ และจัดเก็บถาวรผ่านในรูปของเทป หรือไมโครฟิล์ม (ยุคห้องสมุดอิเล็กทรอนิกส์)

และเมื่อเทคโนโลยีการสื่อสารพัฒนาต่อเนื่อง ข้อมูลที่ไหลในระบบเกิดจากสัญญาณดิจิทัล (ในรูปของ 0 แล 1) แทนที่สัญญาณอนาล็อกแบบเดิม การเก็บข้อมูลถูกเปลี่ยนสภาพ กล้องถ่ายภาพแบบฟิล์มแทนที่ด้วยกล้องถ่ายภาพดิจิทัล เครื่องฉายภาพทึบแสง/เครื่องฉายภาพ 3.5mm ถูกแทนที่ Projector ที่ต่อตรงกับคอมพิวเตอร์ เอกสารสิ่งพิมพ์จำนวนมากได้เปลี่ยนสภาพการสร้างสรรค์จากเครื่องพิมพ์ดีด เครื่องเรียงพิมพ์มาเป็นการพิมพ์ด้วยซอฟต์แวร์ประมวลผลคำ ซอฟต์แวร์จัดการงานพิมพ์ เกิดเป็น Born-digital content ที่จัดเก็บและนำเสนอได้สะดวกขึ้น เอกสารดิจิทัลเหล่านี้สามารถนำเข้าสู่ระบบห้องสมุดดิจิทัลพร้อมให้บริการได้สะดวก ผ่านการสืบค้นแบบ Full Text สามารถจัดเก็บตัวแแฟ้มเอกสารดิจิทัลร่วมกับข้อมูลบรรณานุกรมในระบบได้ทันที สืบค้นแล้วได้แฟ้มเอกสารดิจิทัล (ยุคห้องสมุดดิจิทัล)

ดังนั้นหากนำช่วงเวลาที่แท้จริงของการเกิดเทคโนโลยีต่างๆ มาจับย่อมเห็นความแตกต่างของเทคโนโลยีได้ชัดขึ้น

นอกจากนี้ในบริบทของสาขาวิชา คำว่า “อิเล็กทรอนิกส์” ยังครอบคลุมถึงการเกิดกำเนิดของสัญญาณ ซึ่งมาได้ทั้งในรูปของสัญญาณอนาล็อก และสัญญาณดิจิทัลก็ได้ เช่น วิทยุ เครื่องฉายภาพ 3.5mm หรือเครื่องฉายภาพทึบแสง จัดเป็นอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ที่ใช้สัญญาณอนาล็อก ในขณะที่ “ดิจิทัล” ใช้สัญญาณดิจิทัลเท่านั้น

ดังนั้นสื่ออิเล็กทรอนิกส์ จึงเป็นสื่อที่เกิดได้ทั้งจากสัญญาณอนาล็อก และสัญญาณดิจิทัล ในขณะที่สื่อดิจิทัลต้องเป็นสัญญาณดิจิทัลเท่านั้น

หวังว่าข้อคิดเห็นนี้จะช่วยจุดประกายให้หลายๆ ท่านในการศึกษาต่อไปครับ

MTEC
BIOTEC
NECTEC
NANOTEC

tsp

AIMI

nctc

ฐานข้อมูลหน่วยงานภาครัฐ

 
สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.)
เป็นหน่วยงานของรัฐที่จัดตั้งขึ้นเพื่อศึกษาวิจัยและพัฒนาทางด้านวิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยีเพื่อการพัฒนาประเทศไทย ไม่ได้มีวัตถุประสงค์เพื่อแสวงหากำไร
หากท่านพบว่ามีข้อมูลใดๆ ที่ละเมิดทรัพย์สินทางปัญญาปรากฏอยู่ในเว็บไซต์ของสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ
โปรดแจ้งให้ทราบเพื่อดำเนินการแก้ปัญหาดังกล่าวโดยเร็วที่สุดต่อไป