alt  สำนักงานที่ปรึกษาด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ฉบับเดือน
  ตุลาคม 2556 นำ เสนอเรื่องราวที่น่าสนใจในรอบ 1 เดือน ดังนี้

  Government Shutdown กับผลกระทบที่มีต่อวิทยาศาสตร์
  และเทคโนโลยีของสหรัฐฯ
 
การสร้างระบบการทูตด้านวิทยาศาสตร์ (Science
  Diplomacy) ของชาติ
 
การพัฒนาแผ่นเข็มที่ติดกับผิวหนังปลูกถ่ายได้
 
สาหร่าย (algae) แหล่งพลังงานทางเลือกในอนาคต
 
Popular Science ปิดพื้นที่แสดงความคิดเห็นของผู้อ่านบน
  เว็บไซต์
 
บทสัมภาษณ์ ดร.อาภารัตน์ มหาขันธ์ กับงานวิจัยเพื่อผลิต
  พลังงานจากสาหร่าย แรงขับเคลื่อนเพื่อการพัฒนาของวง
  การพลังงานของไทย

 

 

Government Shutdown กับผลกระทบที่มีต่อวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีของสหรัฐฯ

alt

วันอังคารที่ 1 ต.ค. 2556 ที่ผ่านมาเป็นวันแรกของปีงบประมาณปี 2557 หน่วยงานรัฐบาลบางส่วนต้องปิดทำการ หรือที่เรียกกันว่า Government Shutdown เนื่องจากความขัดแย้งระหว่างสภาผู้แทนราษฎรและวุฒิสภาของสหรัฐฯ ที่เกี่ยวกับการบังคับใช้บทบัญญัติประกันสุขภาพใหม่ที่ประกาศใช้เมื่อปี พ.ศ. 2553 หรือโอบามาแคร์ และการเพิ่มเพดานหนี้ การปิดทำการของรัฐบาลในครั้งนี้ส่งผลให้เจ้าหน้าที่ของรัฐบาลกว่า 8 แสนคนต้องหยุดงานโดยไม่ได้รับเงินเดือน ผู้เชี่ยวชาญหลายคนคาดการณ์ว่าเหตุการณ์นี้จะส่งผลกระทบต่อระบบเศรษฐกิของสหรัฐฯ และระดับโลก ทั้งในระยะสั้นและในระยะยาววงการวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีของสหรัฐฯ ก็ได้รับผลกระทบจากเหตุการณ์นี้ไม่น้อยเช่นกัน

 

 

การสร้างระบบการทูตด้านวิทยาศาสตร์ (Science Diplomacy) ของชาติ

alt
ประเด็นด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีกำลังทวีความสำคัญเพิ่มขึ้นต่อนโยบายทางการทูต ดังนั้น ผู้กำหนดนโยบายจึงหันมาพัฒนาการทูตด้านวิทยาศาสตร์ และสามารถนำไปสู่การกำหนดกลยุทธ์ทางการทูตได้ การใช้คำว่า “การทูตด้านวิทยาศาสตร์” (Science Diplomacy) หมายถึง การเปลี่ยนแปลงที่กลุ่มนโยบายการต่างประเทศต้องพิจารณาว่า จะทำอย่างไรในการเน้นและใช้ประโยชน์จากวิทยาศาสตร์ และปัจจุบัน หลายๆ ประเทศได้เริ่มทดลองนำการทูตด้านวิทยาศาสตร์ไปใช้ และมีคำถามว่ามีขั้นตอนอะไรบ้างที่จำเป็นต่อการพัฒนา และการนำกลยุทธ์การทูตด้านวิทยาศาสตร์ไปสู่ การปฏิบัติให้เป็นรูปธรรมได้

คำตอบคือ ต้องพิจารณาถึงประเด็นสำคัญๆ ที่เกี่ยวข้องกับวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีมาเป็นอันดับต้นๆ (อาทิ climate change หรือ ประเด็นปัญหาด้านสุขอนามัยของโลก ซึ่งมีการนำไปกำหนดนโยบายและเชื่อมโยงกับสถานการณ์โลก) และเป็นเรื่องที่ต้องนำมาพิจารณาโดยรีบด่วน ขณะที่ชาติต่างๆ กำลังแข่งขันกันในการดึงเอาคนเก่งจากทั่วโลกเข้าไปสู่ประเทศของตน เพื่อช่วยสร้างความมั่งคั่งทางเศรษฐกิจ และสร้างความก้าวหน้าด้านนวัตกรรม ดังนั้น การเน้นให้มีความร่วมมือด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีและส่งเสริมการเจรจาหารือในประเด็นการพัฒนาทางวิทยาศาสตร์ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของนโยบายทางการทูตจึงเป็นเรื่องจำเป็นประเทศที่มุ่งแสวงความสำเร็จของชาติด้วยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี จะเน้นการใช้การทูตด้วยการกำหนดนโยบาย 3 Es ได้แก่

  1. Express national power or influence (สื่อให้สังคมทราบถึงศักยภาพทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีของประเทศว่ามุ่งไปทางใดและก้าวหน้าในระดับใด)
  2. Equipping decision makers with information to support policy (ให้ข้อมูลแก่ผู้มีอำนาจตัดสินใจเพื่อสนับสนุนการกำหนดนโยบาย)
  3. Enhancing bilateral and multilateral relation (ส่งเสริมความสัมพันธ์ทั้งทวิภาคีและพหุภาคีด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีกับประเทศที่ก้าวหน้าด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี)

การพัฒนาแผ่นเข็มที่ติดกับผิวหนังปลูกถ่ายได้

altวิศวกรชีวภาพชื่อ Jeffrey Karp ซึ่งเป็นผู้ช่วยศาสตราจารย์ที่ Harvard Medical School และ Brigham and women’s Hospital เป็นผู้ที่ชอบการค้นหาแรงบันดาลใจในวิถีทางที่ไม่เหมือนใคร เช่นการใช้ประโยชน์จากขนเม่นและฝ่าเท้าของตุ๊กแกที่ติดพื้นผิวได้แน่น เขาคาดหวังว่าจะสร้างสรรค์แผ่นกาวทางการแพทย์ที่สามารถติดบนพื้นผิวเนื้อเยื่อที่เปียก เช่น ลำไส้ หรือผิวหนังที่ถูกเผาไหม้ภายนอก เขาและทีมวิจัยให้เหตุผลว่าแนวคิดการพัฒนาได้มาจากพาราสิตที่เกาะติดกับพาหะภายในร่างกาย ทีมของเขาได้ไปพบบทความหนึ่งโดยบังเอิญที่กล่าวถึงตัวพยาธิหัวเป็นหนาม (spiny-headed worm) หรือ Pomphorhymchuslaevis ที่อาศัยอยู่ภายในลำไส้ของปลา (PLOSONE, 6:e28285, 2011) กล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนได้แสดงให้เห็นถึงวิธีการที่ไม่ธรรมดาของพยาธิดังกล่าวในการเอาตัวไปติดกับอวัยวะของปลา ปลายของจงอยสามารถพองตัวเมื่อเข้าไปในเนื้อของผู้ถูกอาศัย ทำให้พยาธิอยู่ติดกับลำไส้ได้

สาหร่าย (algae) แหล่งพลังงานทางเลือกในอนาคต

alt“สาหร่าย” (algae) เป็นกลุ่มของสิ่งมีชีวิตที่มีลักษณะร่วมกัน คือ มีคลอโรฟิลล์ เอ (chlorophyll a) สำหรับใช้ในการสังเคราะห์ด้วยแสง มีความหลากหลายของสัณฐานวิทยา (morphology) สูง ประกอบด้วยเซลล์เพียงเซลล์เดียว หรือหลายเซลล์ มีขนาดตั้งแต่เล็กมากจนมองไม่เห็นด้วยตาเปล่าขนาดพิโค (pico = 10-12 เมตร) เช่นพิโคแพลงก์ตอน (picoplankton) จนถึงขนาดใหญ่ มีความยาวหลายสิบเมตร เช่น วัชพืชทะเล (seaweed) ไม่มีราก ลำต้น และใบที่แท้จริง ส่วนใหญ่มีลักษณะคล้ายพืช สาหร่ายบางกลุ่มมีโครงสร้างเซลล์คล้ายแบคทีเรียและบางกลุ่มที่เคลื่อนที่ด้วยแส้ (flagellum) ก็มีลักษณะคล้ายสัตว์ สามารถแบ่งได้เป็น 9 กลุ่ม โดยกลุ่มที่มีลักษณะคล้ายพืช ได้แก่ ส่วนใหญ่ของสาหร่ายสีเขียว (Chlorophyta) สาหร่ายไฟ (Charophyta) สาหร่ายสีน้ำตาล (Phaeophyta) สาหร่ายสีน้ำตาลแกมทอง (Chrysophyta) และสาหร่ายสีแดง (Rhodophyta) กลุ่มที่มีลักษณะโครงสร้างเซลล์คล้ายแบคทีเรีย ได้แก่ สาหร่ายสีน้ำเงินแกมเขียว (Cyanophyta หรือไซยาโนแบคทีเรีย, cyanobacteria) กลุ่มที่มีลักษณะคล้ายสัตว์จะมีแส้เคลื่อนที่ได้ ได้แก่ บางส่วนของสาหร่ายสีเขียวยูกลีนอยด์ (Euglenophyta) ไดโนแฟลกเจลเลต (Dinophyta) และคริปโตโมแนด (Cryptophyta) บุคคลทั่วไปรู้จักสาหร่ายเหล่านี้ในชื่อ “ตะไคร่” (บนบก) “ตะไคร่น้ำ” หรือ “ขี้แดด” (ในน้ำจืด) และในน้ำทะเลในชื่อ“น้ำแดง” “ขี้ปลาวาฬ” (red tide) หรือวัชพืชทะเล (sea weed)

สาหร่ายเป็นสิ่งมีชีวิตที่มีบทบาทสำคัญยิ่งในการรักษาสมดุลต่างๆ ในสภาพแวดล้อมของโลก กว่า 3.5
พันล้านปีมาแล้วที่สาหร่ายสีน้ำเงินแกมเขียวเกิดขึ้นมาบนโลกพร้อมกับการสังเคราะห์ด้วยแสง โดยการตรึงคาร์บอนไดออกไซด์แล้วปลดปล่อยออกซิเจนให้กับโลกซึ่งเป็นจุดก่อให้เกิดวิวัฒนาการของสิ่งมีชีวิตต่างๆ รวมทั้งมนุษยชาติตามมาในที่สุด นอกจากเป็นผู้สร้าง “ลมหายใจ” แล้ว สาหร่ายยังมีบทบาทสำคัญในวัฎจักรของธาตุต่างๆ เช่น คาร์บอน (กว่าร้อยละ 40 ของคาร์บอนในโลกนี้ถูกตรึงด้วยกระบวนการสังเคราะห์ ด้วยแสงโดยสาหร่าย) รวมถึงไนโตรเจน ซัลเฟอร์ และแร่ธาตุต่างๆ อีกมาก

Popular Science ปิดพื้นที่แสดงความคิดเห็นของผู้อ่านบนเว็บไซต์

altเมื่อเดือนกันยายน 2556 ที่ผ่านมา ผู้อำนวยการฝ่ายเนื้อหาของนิตยสาร Popular Science (PopularScience.com) ซึ่งเป็นนิตยสารด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีที่มีชื่อเสียงและก่อตั้งมานานถึง141 ปี ได้ประกาศปิดพื้นที่แสดงความคิดเห็นของผู้อ่านบนเว็บไซต์ โดยให้เหตุผลว่าการแสดงความคิดเห็นของผู้อ่านบางคนที่ขาดความรู้ที่แท้จริง แต่กลับพยายามสร้างกระแสด้วยข้อมูลและคำพูดที่ไม่เหมาะสม ที่แม้จะเป็นเพียงส่วนน้อย แต่ก็ก่อให้เกิดผลเสียแก่ผู้อ่านคนอื่นๆ และวงการวิทยาศาสตร์โดยรวมได้

Suzanne LaBarre ผู้อำนวยการฝ่ายเนื้อหากล่าวว่า “พวกเราสนับสนุนให้มีการแลกเปลี่ยนความคิดเห็นที่เป็นเหตุเป็นผล มีสาระ และก่อให้เกิดความรู้ ซึ่งเป็นสิ่งที่ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางในวงการวิทยาศาสตร์ แต่ปัญหาเกิดขึ้นเมื่อผู้ใช้อินเตอร์เน็ตบางคนที่ที่ไม่มีความคิดและความรับผิดมีอิทธิพลมากกว่าคนกลุ่มแรก ความคิดเห็นนั้นๆ อาจจะทำให้เกิดผลเสียหายแก่วิทยาศาสตร์ก็ได้”

อย่างไรก็ตาม การสื่อสารระหว่างผู้อ่านและ Popular Science ยังไม่ถูกปิดกั้นไปเสียทั้งหมด ผู้อ่านยังสามารถร่วมเป็นส่วนหนึ่งของบนสนทนาแสดงความคิดเห็นที่มีต่อข้อมูลข่าวสารของ Popular Science ได้โดยผ่านช่องทางอื่นๆ เช่น Facebook, Twitter และ Google+

บทสัมภาษณ์ ดร.อาภารัตน์ มหาขันธ์ กับงานวิจัยเพื่อผลิตพลังงานจากสาหร่าย แรงขับเคลื่อนเพื่อการพัฒนาของวงการพลังงานของไทย

altปัจจุบันทั่วโลกกำลังประสบกับปัญหาสำคัญ 2 ประการ คือ ปรากฏการณ์โลกร้อน (global warming) อันมีสาเหตุมาจากการปลดปล่อยก๊าซเรือนกระจก (green-house gas, GHG) และวิกฤตการณ์ขาดแคลนน้ำมันเชื้อเพลิง ทำให้น้ำมันเชื้อเพลิงที่ใช้ มีราคาสูงซึ่งกำลังส่งผลกระทบต่อการพัฒนาทางเศรษฐกิจของหลายประเทศ โดยเฉพาะประเทศที่ต้องนำเข้าน้ำมัน เช่น ประเทศไทย ที่ในปี 2556 เป็นปีแรกต้องสูญเสียเงินตราต่างประเทศในการนำเข้าน้ำมันถึงแสนล้านบาท ส่งผลกระทบต่อพัฒนาการด้านเศรษฐกิจ สังคมและด้านอื่นๆ ของประเทศ นอกจากปัญหาการขาดแคลนพลังงานน้ำมันแล้ว จากอดีตที่ผ่านมาจนถึงปัจจุบัน การโหมใช้น้ำมันเพื่อการพัฒนาที่เกิดขึ้นในทุกประเทศ ทั่วโลกยังก่อให้เกิดปัญหาโลกร้อน จากการกักเก็บรังสีอินฟราเรดโดยแก๊สเรือนกระจก (green-house gas) โดยเฉพาะแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ (CO2) ซึ่งเกิดจากการเผาไหม้ของเชื้อเพลิงต่างๆ นับเป็นภาวะคุกคามสภาพแวดล้อม ระบบนิเวศ รวมถึงความสมดุลของระบบต่างๆ ในโลกที่กำลังส่งผลต่อความอยู่รอดของมนุษยชาติทั้งในปัจจุบันและอนาคตนับเป็นปัญหาสำคัญของศตวรรษนี้ที่ทุกประเทศทั่วโลกต้องร่วมมือร่วมใจกันแก้ไข

 

 

 

คลิกที่นี่เพื่ออ่านเอกสารฉบับเต็ม

ที่มา: สำนักงานที่ปรึกษาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีประจำสถานเอกอัคราชทูต ณ กรุงวอชิงตัน ประเทศสหรัฐอเมริกา. (2556) .รายงานข่าววิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีจากวอชิงตัน เดือนตุลาคม 2556. ค้นข้อมูลวันที่ 11 ตุลาคม 2556 จาก http://ostc.thaiembdc.org/

biotec

mtec

nectec
nanotec
entec

tsp

AIMI

nctc

ตราโลโก้ ศูนย์เทคโนโลยีเพื่อความมั่นคงของประเทศและการประยุกต์เชิงพาณิชย์ (Logo of National Security and Dual-Use Technology Center: NSD)

 
สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.)
เป็นหน่วยงานของรัฐที่จัดตั้งขึ้นเพื่อศึกษาวิจัยและพัฒนาทางด้านวิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยีเพื่อการพัฒนาประเทศไทย ไม่ได้มีวัตถุประสงค์เพื่อแสวงหากำไร
หากท่านพบว่ามีข้อมูลใดๆ ที่ละเมิดทรัพย์สินทางปัญญาปรากฏอยู่ในเว็บไซต์ของสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ
โปรดแจ้งให้ทราบเพื่อดำเนินการแก้ปัญหาดังกล่าวโดยเร็วที่สุดต่อไป