“ไรแดง” หรือที่คนทั่วไปมักเรียกว่า “ไรน้ำ” เป็นสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังที่นิยมนำมาเป็นอาหารเลี้ยงสัตว์น้ำวัยอ่อน ทั่วโลกพบไรน้ำ 600 ชนิด ขณะที่ประเทศไทยพบ 155 ชนิด

ดร.นุกูล แสงพันธุ์ จากวิทยาลัยเกษตรและเทคโนโลยีสุพรรณบุรี ได้ศึกษาและเพาะเลี้ยงไรน้ำเพิ่มอีก 3 ชนิด ได้แก่ ไรแดงสยาม (Moina sp.) ไรแดงเล็ก (Moina micrura Kurz) และไรแดงเทศ (Daphnia magna Straus)

ไรแดง ไรแดงสยาม และไรแดงเล็ก จัดอยู่ใน Family Moinidae ส่วนไรแดงเทศ จัดอยู่ใน Family Daphnidae ซึ่งทั้งสองวงศ์มีลักษณะดังนี้
• ลักษณะลำตัวแบนด้านข้างและไม่แบ่งเป็นปล้องอย่างชัดเจน
• ลำตัวยาวประมาณ 0.3-5.0 มิลลิเมตร
• ตัวผู้มีขนาดเล็กกว่าตัวเมีย
• ลำตัวมีรูปร่างหลายแบบ มีแผ่นเปลือกปกคลุมร่างกาย ลักษณะเปลือกเป็น 2 ฝา
• ร่างกายประกอบด้วย 2 ส่วน คือ ส่วนหัวและลำตัว

วงจรชีวิตของไรน้ำ
ตัวอ่อนของไรน้ำเจริญเติบโตโดยวิธีลอกคราบ เมื่อโตเต็มวัยเพศเมียจะสร้างไข่ที่มีโครโมโซมเป็น diploid (2n) ซึ่งไม่ได้รับการผสมพันธุ์จากเพศผู้ และถูกเก็บไว้ในผนังของถุงไข่ที่ด้านหลังของลำตัว ตัวอ่อนจะเจริญเป็นเพศเมีย การสืบพันธุ์แบบไม่อาศัยเพศจะดำเนินต่อไปจนกระทั่งสภาพแวดล้อมไม่เหมาะสมกับการดำรงชีวิต เช่น อาหารลดลง จำนวนประชากรมากเกินไป อุณหภูมิน้ำเปลี่ยนแปลงไป หรือแหล่งน้ำที่อาศัยเริ่มแห้ง การสืบพันธุ์จึงสลับไปเป็นแบบอาศัยเพศ โดยเพศเมียจะผลิตไข่ที่เจริญไปเป็นเพศผู้และเพศเมีย และเพศเมียจะผลิตไข่ที่มีโครโมโซมเป็น haploid (n) เมื่อมีการผสมพันธุ์กับเพศผู้จะได้ไข่พัก (resting egg) ไข่ที่ได้รับการผสมจะมีขนาดใหญ่มีเพียง 1-2 ฟอง มีเปลือกหนาห่อหุ้ม ตัวอ่อนที่อยู่ภายในจะแบ่งตัวจนถึงระยะ gastrula จึงหยุดการแบ่งตัวชั่วคราว ไข่ในระยะนี้สามารถทนทานต่อสภาพแวดล้อมได้ดี เมื่อสภาพแวดล้อมมีความเหมาะสม ไข่ที่อยู่ในระยะพักจะฟักเป็นตัวอ่อนและเจริญเติบโตต่อไป

 

คุณค่าทางโภชนาการของไรแดง ไรแดงสยาม ไรแดงเล็ก ไรแดงเทศ และอาร์ทีเมีย (% ของน้ำหนักแห้ง)


ประโยชน์ของไรน้ำ
• เป็นอาหารสำหรับอนุบาลลูกสัตว์น้ำจืดและน้ำเค็ม
• ใช้ทดลองทางวิทยาศาสตร์ เช่น ศึกษาการเปลี่ยนแปลงรูปร่างตามสภาพแวดล้อม การเปลี่ยนแปลงวิธีการสืบพันธุ์จากไม่อาศัยเพศเป็นอาศัยเพศ การเคลื่อนที่โดยอิทธิพลของแสง เป็นต้น
• ใช้ทดสอบด้านพิษวิทยา โดยนิยมนำไรแดงและไรแดงเทศมาทดสอบด้านพิษวิทยา
• ใช้บำบัดน้ำเสีย บ่งบอกคุณภาพน้ำ


ที่มา: ดร.นุกูล แสงพันธุ์, ดร.เอื้ออารี สุขสมนิตย์ และน.ส.พิสมัย เฉลยศักดิ์. "การเพาะเลี้ยงไรแดง". สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ. 2559.