เกี่ยวกับ

บ้านบาลาและเจ๊ะเด็ง (จ.นราธิวาส) : การอนุรักษ์และใช้ประโยชน์จากทรัพยากรชีวภาพในพื้นที่ป่าดิบชื้นอย่าง ยั่งยืน

สภาพโดยทั่วไป
“ฮาลา-บาลา” เป็นป่าดิบชื้นติดชายแดนภาคใต้ บริเวณเทือกเขาสันกาลาคีรี มีพื้นที่ครอบคลุม จ. นราธิวาส และ จ.ยะลา มีแนวป่าติดhala-bala1กับป่าเบลุ่ม รัฐเปรัค ประเทศมาเลเซีย เป็นแหล่งต้นน้ำของแม่น้ำที่สำคัญ 3 สาย ได้แก่ แม่น้ำปัตตานี แม่น้ำสายบุรี และแม่น้ำโกลก ลักษณะพื้นที่มีความหลากหลายทางชีวภาพสูง มีพันธุ์ไม้สำรวจพบใหม่และพบที่เดียวในโลก เช่น ใบไม้สีทอง และเป็นแหล่งกำเนิดของดาหลาดอกขาว
นอกจากนี้ ยังมีการตั้ง “หน่วยปฏิบัติการวิจัยร่วมทางธรรมชาติวิทยาป่าพรุและป่าดิบชื้น ฮาลา-บาลา จ. นราธิวาส” ในพื้นที่ป่าบาลา-ฮาลา เพื่อสร้างเครือข่ายในการทำงานระหว่างภายในและภายนอกพื้นที่ และสนับสนุนให้เกิดกิจกรรมการวิจัยและการพัฒนาในพื้นที่

เป้าหมาย
- ชุมชนเกิดการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ควบคู่ไปกับการอนุรักษ์ทรัพยากรในพื้นที่
- เกิดกระบวนการจัดการทรัพยากรธรรมชาติในท้องถิ่นอย่างรู้คุณค่าและยั่งยืน

การดำเนินงานและกิจกรรมที่เกิดขึ้นในพื้นที่
(1) การอนุรักษ์ทรัพยากรชีวภาพ
มีการดำเนินการศึกษาความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพ เพื่อนำข้อมูลและความรู้ไปใช้ประโยชน์ในด้านการจัดการทรัพยากร และนำไปใช้ประโยชน์สำหรับคนในท้องถิ่นได้อย่างยั่งยืน
- การสำรวจพันธุ์ไม้ป่าในป่าบาลา-ฮาลา อาทิ พันธุ์พืชกินได้ พืชสมุนไพรจากชุมชนรอบป่า ฮาลา-บาลา มีการศึกษาพันธุ์ไม้และจัดแสดงพันธุ์ไม้ในเส้นทางศึกษาธรรมชาติ เพื่อการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ และเป็นแหล่งเรียนรู้สำหรับเยาวชน
- การพัฒนาและถ่ายทอดเทคโนโลยีการเพาะเลี้ยงเนื่อเยื่อ ได้จัดตั้งห้องปฏิบัติการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อในพื้นที่ และฝึกเจ้าหน้าที่ในพื้นที่เพื่อทำการขยายพันธุ์ไม้ที่มีศักยภาพ เช่น ดาหลาขาว และนำไปให้ชุมชนทดลองปลูกเพื่อส่งเสริมอาชีพไม้ตัดดอก นำไปแปรรูปเป็นอาหารหรือผลิตภัณฑ์สมุนไพร รวมทั้ง พัฒนาเทคโนโลยีการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อสำหรับพืชหายากเพื่อการอนุรักษ์ เช่น แดงประดับผา
- การศึกษานิเวศวิทยาและพันธุกรรมของนกเงือก จัดกิจกรรมร่วมกับชาวบ้านในพื้นที่เพื่ออนุรักษ์นกเงือก ชักชวนเยาวชนจัดตั้งกลุ่มส่งเสริมการอนุรักษ์นกเงือก เช่น เครือข่าย “รักษ์ป่าบูโด” กลุ่มละครเด็กรักษ์นกเงือก การสร้างเยาวชนรุ่นใหม่เป็นไกด์เพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงนิเวศและ เพิ่มรายได้ให้ท้องถิ่น การอบรมวิทยากรท้องถิ่น เพื่อให้ความรู้ด้านการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมแก่ชุมชนในด้าน “อนุรักษ์นกเงือก อนุรักษ์ป่า เพื่อรักษาชีวิตคุณ”
- จัดทำฐานข้อมูลทรัพยากรชีวภาพ (Bala-info) และสารสนเทศทางภูมิศาสตร์ มีการแสดงข้อมูลในรูปของแผนที่ เช่น เส้นทางที่พบสัตว์ป่า เส้นทางการหากินของนกเงือก เพื่อใช้เป็นฐานข้อมูลเพื่อการศึกษา ใช้ประโยชน์ในด้านการจัดการป่า และให้นักท่องเที่ยวหรือผู้สนใจใช้ศึกษาค้นคว้า

(2) การพัฒนาอาชีพและความเป็นอยู่ของชุมชน
- สนับสนุนการปลูกพืชสมุนไพรและพืชอาหารที่ได้จากการวิจัยและการเพาะเลี้ยง เนื้อเยื่อ อาทิ ดาหลาขาว ดาหลาแดง ปัจจุบันมีการปลูกดาหลาที่ได้จากการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อในแปลงขนาดใหญ่ 3 ราย และกระจายในสวนยางพารา สวนผลไม้ โดยมีผลผลิตจำหน่ายในชุมชนราคาดอกละ 3-5 บาท และนำไปจำหน่ายในตลาดฝั่งประเทศมาเลเซีย ในราคาช่อละ 15 บาท นอกจากนี้ ชุมชนมีการรวบรวมดอกดาหลาสายพันธุ์ต่างๆ เป็นฐานข้อมูลพันธุกรรม มีงานวิจัยในการผสมพันธุ์เพื่อปรับปรุงให้ได้พันธุ์ที่หลากหลายมากขึ้น มีการค้นพบกระชายป่า ซึ่งเป็นพันธุ์ไม้ใหม่ของโลก มีกลิ่นหอมและใช้แก้ไข้ตัวร้อน โดยมีการทดลองขยายพันธุ์และพัฒนาเป็นชาสมุนไพร และมีความร่วมมือกับบริษัทเอกชนเพื่อทดลองส่งดอกกระทือ เหลืองไปจำหน่ายยังประเทศญี่ปุ่น
- การตั้งกลุ่มวิสาหกิจชุมชนบ้านบาลา 3 กลุ่ม ได้แก่ (1) กลุ่มเลี้ยงเป็ดเพื่ออนุรักษ์ต้นสาคู (6 ครอบครัว) โดยทดลองเลี้ยงเป็ดไข่และเป็ดเนื้อเทศ มีการใช้วัตถุดิบเหลือใช้ในครัวเรือนและโรงเรียนเป็นอาหาร ใช้ทรัพยากรในท้องถิ่นมาเป็นอาหารเสริม เช่น ต้นสาคู กากมะพร้าว ปัจจุบัน เกษตรกรผู้เลี้ยงมีรายได้ 7,500 บาทต่อครัวเรือนต่อปี สามารถสร้างแหล่งอาหารโปรตีนในพื้นที่ และทำให้ชาวบ้านเห็นประโยชน์และอนุรักษ์ต้นสาคู แทนการขุดทำลายทิ้ง นอกจากนี้ ยังดำเนินการลดต้นทุนอาหารของเป็ด โดยหาแหล่งโปรตีนอื่นมาทดแทน อาทิ การเพาะเลี้ยงไส้เดือน (2) กลุ่มทำไม้กวาด และ (3) กลุ่มเพาะเลี้ยงนกกรงหัวจุก โดยทดลองเพาะเลี้ยงและนำพ่อแม่พันธุ์มาผสมโดยวิธีธรรมชาติ และมีการตั้งราคาจองลูกนกที่เพาะได้สูงถึงตัวละ 2,000 บาท
- การถ่ายทอดความรู้ด้านกระบวนการแปรรูปอาหารเบื้องต้นและสุขลักษณะที่ดีในการ ผลิตอาหาร (GHP) ให้แก่กลุ่มวิสาหกิจชุมชนใน 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ เพื่อยกระดับมาตรฐานการผลิตอาหารให้ถูกสุขอนามัย และรวบรวมผลิตภัณฑ์ของชุมชนรอบป่าบาลาเป็น “เครือข่ายผลิตภัณฑ์จากป่าบาลา”

(3) การส่งเสริมและพัฒนาการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีในโรงเรียน
สนับสนุนการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีในโรงเรียนเครือข่าย นำกระบวนทางความคิดมาใช้ในการแก้ปัญหาในชีวิตประจำวัน สร้างจิตสำนึกให้เยาวชนในพื้นที่เห็นความสำคัญและหวงแหนทรัพยากรธรรมชาติใน ท้องถิ่น มีการจัดตั้งกลุ่ม “รักษ์ป่าบาลา” โดยมีโรงเรียนเข้าร่วมเป็นเครือข่าย 18 โรงเรียน มีการจัดกิจกรรมค่ายอบรมครูทางด้านวิทยาศาสตร์ ค่ายวิทยาศาสตร์เรียนรู้จากธรรมชาติ
กิจกรรมของกลุ่มรักษ์ป่าบาลา เน้นการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ควบคู่กับการอนุรักษ์ในหลายรูปแบบ รวมทั้ง กระตุ้นให้เกิดกระบวนการจัดการทรัพยากรธรรมชาติในท้องถิ่นอย่างรู้คุณค่าและ ยั่งยืน โดยกลุ่มเยาวชนรักษ์ป่าบาลา โรงเรียนเทพประทาน (บ้านเจ๊ะเด็ง) จ.นราธิวาส ได้รับรางวัล “ลูกโลกสีเขียว” ครั้งที่ 10 ประจำปี 2551 ประเภทกลุ่มเยาวชน ซึ่งเป็นรางวัลที่มอบให้แก่ผลงานการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ของบุคคลและกลุ่มบุคคลที่สมควรได้รับการยกย่องและเผยแพร่เป็นแบบอย่างที่ดี ต่อไป

เครือข่ายที่ร่วมดำเนินการในพื้นที่
- สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ
- โครงการสำรวจและรวบรวมพันธุ์ไม้ดอกไม้ประดับป่าภาคใต้
- สถานีวิจัยสัตว์ป่า ป่าพรุ ป่าฮาลา-บาลา
- ศูนย์วิจัยและศึกษาธรรมชาติป่าพรุสิรินธร
- เครือข่ายรักษ์ป่าบาลา
- องค์กรชุมชน เช่น เพื่อนชาวพรุ รักษ์นกเงือก
- สถานศึกษา: โรงเรียนสังกัดตำรวจตระเวนชายแดน โรงเรียนสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน

Leave a Reply