MTEC
BIOTEC
NECTEC
NANOTEC

tsp

 

httpnstdachannel.tv

 

nac2014

    "วิทยาศาสตร์เพื่ออะไร" โดย ศ.ดร.ยงยุทธ ยุทธวงศ์

    Attention: open in a new window. PDFPrintE-mail


      การแสดงปาฐกถาพิเศษ ป๋วย อึ๊งภากรณ์ ครั้งที่ 12 "วิทยาศาสตร์เพื่ออะไร" โดย ศ.ดร.ยงยุทธ ยุทธวงศ์ ณ หอสมุดป๋วย อึ๊งภากรณ์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ (ศูนย์รังสิต) จัดโดย คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ (กำหนดการ)   เริ่มด้วยวีดิทัศน์แนวคิดคุณภาพแห่งชีวิต ของศาสตราจารย์ ดร.ป๋วย อึ๊งภากรณ์ การประกาศเกียรติคุณองค์ปาฐก ศาสตราจารย์ ดร.ยงยุทธ ยุทธวงศ์ โดย รองศาสตราจารย์ ดร.ปัทมาวดี ซูซูกิ และการแสดงปาฐกถาพิเศษ ป๋วย อึ๊งภากรณ์ เรื่อง "วิทยาศาสตร์เพื่ออะไร" ศาสตราจารย์ ดร.ยงยุทธ ยุทธวงศ์ องค์ปาฐกกล่าวว่า

      "การปาฐกถาพิเศษในครั้งนี้เปรียบเสมือนการกลับมารายงานตัวกับลุงป๋วย ผู้ที่มีความสำคัญอย่างมากกับชีวิตของเรา ถึงแม้ว่าลุงจะจากไปแล้ว แต่สำหรับผมลุงไม่เคยจากไป ยังคงคิดถึงและอยู่ในใจของผมตลอดเวลา ลุงเป็นเหมือนกับมาตรฐานทองคำของครอบครัวและมาตรฐานทองคำของสังคมไทยด้วย"

      ข้อความตอนหนึ่งที่ศาสตราจารย์ ดร.ยงยุทธ ยุทธวงศ์กล่าวด้วยความระลึกถึงศาสตราจารย์ ดร.ป๋วย อึ๊งภากรณ์ ผู้เป็นลุง

       เข้าสู่หัวข้อ เรื่อง "วิทยาศาสตร์เพื่ออะไร" อาจารย์กล่าวถึงแนวทางปาฐกถา โดยมีเนื้อหาเกี่ยวกับ

      • วิญญาณของวิทยาศาสตร์
      • วิทยาศาสตร์เพื่อสังคม
      • วิทยาศาสตร์กับประเด็นทางคุณธรรม จริยธรรม สังคมและกฎหมาย
      • วิทยาศาสตร์ไทย
      • นโยบายวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
      • วิทยาศาสตร์เพื่ออะไร?

      วิทยาศาสตร์มีวิญญาณ ต้นกำเนิดของวิทยาศาสตร์มีวิวัฒนาการมาจากอารยธรรมหลายแหล่ง เช่น วิทยาศาสตร์ตะวันตก, วิทยาศาสตร์อิสลาม ไฮเดอราบัด, วิทยาศาสตร์หรือวิทยาการจีนโบราณ, วิทยาศาสตร์อินเดีย เป็นต้น โดยในช่วงต้นยัง ไม่มีลักษณะเป็นศาสตร์เฉพาะเช่นปัจจุบัน หากหลอมรวมกับวิทยาการอื่นๆ และเพิ่งมาพัฒนาเป็นศาสตร์เฉพาะเมื่อประมาณหกร้อยปีที่แล้ว ซึ่งในปัจจุบันเมื่อกล่าวถึงวิทยาศาสตร์แล้วมักจะมาคู่กับเทคโนโลยี โดยมีสองด้านที่สัมพันธ์กัน ดังแผนภาพความสัมพันธ์ระหว่างวิทยาศาสตร์เทคโนโลยี นวัตกรรมและสังคม ด้านหนึ่งเกี่ยวกับความรู้ ความเข้าใจ คือ "การค้นพบ" การคิดให้เป็น อีกด้านหนึ่งเป็นเรื่องของการลงมือทำ การประดิษฐ์ คือ "การประดิษฐ์" การทำให้เป็น ทั้งคิดเป็นทำเป็นนำไปสู่ความรู้และประโยชน์ และการนำนวัตกรรมสู่สังคม ซึ่งต้องผ่านกระบวนการและปัจจัยต่างๆ มากมาย

      ความสัมพันธ์ระหว่างวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี นวัตกรรม และสังคม

      แผนภาพแสดงความสัมพันธ์ระหว่างวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี นวัตกรรมและสังคม

      อีกประเด็นหนึ่งที่น่าสนใจมาก คือ ความรู้กับจินตนาการ การใช้จินตนาการในการตั้งคำถามที่ยังไม่รู้คำตอบ ดังคำกล่าวของ ไอน์สไตน์ ที่ว่า "จินตนาการสำคัญกว่าความรู้" โดยยกตัวอย่างความสัมพันธ์ระหว่างน้ำเชื่อมและน้ำตาล ให้จินตนาการเปรียบเสมือนน้ำเชื่อมที่มีน้ำตาลละลายอยู่ เมื่อมีความเข้มข้นสูงหรือเมื่อเย็นได้ที่ จะเกิดผลึกน้ำตาลเล็กๆ ขึ้นซึ่งเทียบได้กับความรู้
      วิทยาศาสตร์มีความคล้ายคลลึงกันมากกับหลักทางพระพุทธศาสนา ตัวอย่าง เช่น กาลามสูตรและโยนิโสมนสิการ พระพุทธเจ้าได้ทรงสั่งสอนหลักกาลามสูตรว่า

      • อย่าเพิ่งเชื่อตามที่ฟังๆ กันมา
      • อย่าเพิ่งเชื่อตามที่ทำต่อๆ กันมา
      • อย่าเพิ่งเชื่อตามคำเล่าลือ
      • อย่าเพิ่งเชื่อโดยอ้างตำรา
      • อย่าเพิ่งเชื่อโดยนึกเดา
      • อย่าเพิ่งเชื่อโดยคาดคะเนเอา
      • อย่าเพิ่งเชื่อโดยนึกคิดตามแนวเหตุผล
      • อย่าเพิ่งเชื่อเพราะถูกกับทฤษฎีของตน
      • อย่าเพิ่งเชื่อเพราะมีรูปลักษณ์ที่ควรเชื่อได้
      • อย่าเพิ่งเชื่อเพราะผู้พูดเป็นครูบาอาจารย์ของตน

      วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีมีผลกระทบต่อสังคมอย่างมาก ช่วยให้ความเป็นอยู่ดีขึ้น ซึ่งโดยส่วนมากแล้วเรามักจะมองในด้านบวกมากกว่าด้านลบ ซึ่งผลของวิทยาศาสตร์ต่อสภาพแวดล้อมยังมีหลายประเด็นที่ต้องพิจารณาอยู่เรื่อยๆ เช่น เรื่อง โรงไฟฟ้าพลังงานนิวเคลียร์, ผลิตภัณฑ์จากจีเอ็มโอ เป็นต้น เรื่องที่มาเกี่ยวข้องกับประเด็นนี้ คือ การมีธรรมาภิบาลวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
      ส่วนวิทยาศาสตร์ไทย วิทยาการไทยดั้งเดิมเป็นวิทยาศาสตร์ของท้องถิ่นแม้วิธีการอาจจะไม่ตรงกับวิทยาศาสตร์สมัยใหม่ แต่ก็เป็นการประดิษฐ์คิดค้นเครื่องมือเครื่องใช้ที่ใช้ความคิดริเริ่มเช่นเดียวกัน หลายอย่างอาจเป็นการค้นพบหรือการประดิษฐ์ที่คล้ายคลึงกันโดยอิสระและอีกหลายอย่างก็อาจเป็นการรับมาจากที่อื่นและดัดแปลงให้เมาะสมกับท้องถิ่น ถึงแม้ว่าวิทยาศาสตร์ไทยและตะวันตกมีความสอดคล้องกันในหลายด้าน แต่ก็มีความต่างกันในหลายเรื่องขัดกับความเชื่อของสังคมไทยดั้งเดิม เช่น ดาราศาสตร์กับโหราศาสตร์ซึ่งมีจุดกำเนิดเดียวกัน การแพทย์แผนตะวันตกและการแพทย์แผนโบราณของไทย เป็นต้น

      วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีของประเทศจะพัฒนาและเจริญงอกงาม สร้างผลประโยชน์ในเชิงเศรษฐกิจและการสร้างสรรค์สังคม ขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย ปัจจัยหลักที่มีอิทธิพล คือ
      นโยบายวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ซึ่งมีสองส่วน คือ ส่วนที่เป็นการสร้างพื้นฐานทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีของประเทศและส่วนที่เป็นการเกื้อหนุนการพัฒนาอุตสาหกรรม เกษตรกรรม การพาณิชย์ การบริการ ตลอดจนถึงสาธารณสุขและการศึกษา

      มีดัชนีบางตัวเป็นตัวชี้วัดสถานภาพของวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ซึ่งจะนำมาเปรียบเทียบกันได้ทั่วโลก เช่น ค่าใช้จ่ายเพื่อการวิจัยและพัฒนา (Gross Expenditure on R&D, GERD) คิดเป็นร้อยละของรายได้ประชาชาติ ซึ่งสำหรับประเทศที่พัฒนาแล้ว ค่าใช้จ่ายนี้มักอยู่ในระดับร้อยละ 2-3 ของรายได้ประชาชาติ ขณะที่ประเทศที่ยังไม่พัฒนาหรือกำลังพัฒนามักมีค่าใช้จ่ายนี้น้อยกว่าร้อยละ 1 ประเทศไทยมีค่าใช้จ่ายเพื่อการวิจัยและพัฒนาเพียงประมาณร้อยละ 0.2 ของรายได้ประชาชาติ ซึ่งอยู่ในกลุ่มที่ต่ำที่สุดในโลก



      สถานภาพด้านการลงทุนและกำลังคนในการวิจัยและพัฒนาของประเทศต่างๆประเทศไทยยังมีสถานภาพไม่ดีนักในกลุ่มประเทศที่ด้อยพัฒนา
      (ดัดแปลงจาก UNESCO Science Report 2010)


      สถานภาพของการวิจัยและพัฒนาในประเทศต่างๆ ทั่วโลก โดยแกนนอนเป็นค่าใช้จ่ายวิจัยและพัฒนาเป็นร้อยละของรายได้ประชาชาติ และแกนตั้งเป็นจำนวนนักวิจัยต่อประชากรล้านคน ขนาดของวงกลมแสดงปริมาณค่าใช้จ่าย เมื่อเทียบกับกับประเทศต่างๆ ในโลกแล้ว ประเทศไทยยังมีสถานภาพเป็นเพียงจุดเล็กๆ เท่านั้น

      สรุปวิทยาศาสตร์คืออะไรและเพื่ออะไร?

      • วิทยาศาสตร์ใช้เหตุผลและจินตนาการเพื่อสร้างความรู้และปัญญา
      • วิทยาศาสตร์สร้างประโยชน์ต่อสังคมและโลก ทั้งจากการทำให้คิดเป็นทำเป็น และการทำให้เกิดเทคโนโลยีและผลผลิต
      • ผลกระทบเชิงลบในเชิงจริยธรรม สังคม สิ่งแวดล้อม และกฎหมายซึ่งบางทีไม่คาดหมายมาก่อน
      • วิทยาศาสตร์เป็นสมบัติของมนุษยชาติ และเสริมสร้างความเป็นมนุษย์
      • นโยบายวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีมีความสำคัญในการสร้างความสามารถในการแข่งขัน และในการพึ่งตนเองของสังคม
      • แนวคิดเช่น “จากครรภ์มารดาถึงเชิงตะกอน” น่าจะเป็นกรอบในการนำวิทยาศาสตร์มาเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตที่พึงประสงค์ได้

      สามารถติดตามเนื้อหาเพิ่มเติมได้ในหนังสือ วิทยาศาสตร์เพื่ออะไร? โดย ศ.ดร.ยงยุทธ ยุทธวงศ์

       

       

       

        Items details

        • Hits: 1906 clicks
        • Average hits: 43.3 clicks / month

        TCE-Plugin by www.teglo.info



        บทความนี้มีประโยชน์มากน้อยเพียงใด: / 5
        น้อยมากที่สุด