โครงการการพัฒนาชนบท ด้วยการนำวิทยาศาสตร์เพื่อชุมชนและเศรษฐกิจพอเพียง

Last Updated on Wednesday, 07 December 2011 15:59

โครงการการพัฒนาชนบท ด้วยการนำวิทยาศาสตร์เพื่อชุมชนและเศรษฐกิจพอเพียง การใช้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีในการพัฒนาชุมชนชนบท : อ. เต่างอย จ. สกลนคร

ปี ๒๕๒๓ ในระหว่างที่ประทับอยู่ที่พระตำหนักภูพานราชนิเวศ จังหวัดสกลนคร พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวได้เสด็จไปยังหมู่บ้านนางอย – โพนปลาโหล เมื่อวันที่ ๙ พฤศจิกายน ทรงทอดพระเนตรเห็นความเป็นอยู่ที่คับแค้นของราษฎร จึงมีพระราชดำริเกี่ยวเนื่องกับการพัฒนาหมู่บ้าน   นางอย – โพนปลาโหล ดังต่อไปนี้

“ปรับปรุงสภาพความเป็นอยู่ของราษฎรในหมู่บ้านนางอย – โพนปลาโหลให้ดีขึ้น ส่งเสริมให้มีรายได้เพิ่มขึ้น ภายหลังดำเนินการพัฒนาแล้ว
ราษฎรในหมู่บ้านสามารถรักษาสภาพความเป็นอยู่และพัฒนาต่อไปได้ด้วยกลุ่มชาวบ้านเอง”

ปี ๒๕๒๖ - ๒๕๓๗ โรงงานหลวงอาหารสำเร็จรูปที่ ๓ เต่างอย ดำเนินงานโดยโครงการพระราชดำริ มีบทบาทในด้านการส่งเสริมการปลูกพืซในระบบเกษตรอุตสาหกรรมและเป็นตลาดรับซื้อผลผลิตทางการเกษตร เพื่อทำการแปรรูปและจำหน่าย ส่งผลให้ลดการอพยพออกไปหางานทำนอกพื้นที่ เกิดกลไกการสร้างและสนับสนุนการอยู่ร่วมกันแบบครอบครัว และลดการย้ายพื้นที่ปลูก โดยใช้เทคโนโลยีที่เหมาะสมร่วมกับการจัดการทรัพยากรเพื่อเพิ่มผลผลิตต่อไร่ รวมทั้งส่งผลต่อการยกระดับฐานะทางเศรษฐกิจของชุมชน 

ปี ๒๕๓๘ - ๒๕๕๐ โรงงานหลวงฯ เต่างอย เปลี่ยนการดำเนินงานมาอยู่ภายใต้สำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ จัดตั้งเป็นบริษัท ดอยคำผลิตภัณฑ์อาหาร จำกัด ดำเนินงานโดยใช้กลไกทางธุรกิจเป็นแนวกำกับ ส่งผลทำให้ความร่วมมือกับเกษตรกรสมาชิกและชุมชนลดลง ผลการดำเนินงานไม่ประสบความสำเร็จทางด้านธุรกิจ เมื่อสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงทราบจึงมีแนวพระราชดำริให้ดำเนินงานในรูปแบบวิสาหกิจชุมชน โดยให้ใช้โรงงานหลวงฯ เต่างอย เป็นกลไกการพัฒนาพื้นที่ หารูปแบบและวิธีที่เหมาะสมเพื่อสร้างความสามารถให้กับชุมชนเป็นผู้ดำเนินการโรงงานหลวงฯ

ปี ๒๕๕๑ สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี หน่วยงานในท้องถิ่น และชุมชนดำเนิน “โครงการวิสาหกิจชุมชน – โรงงานหลวงอาหารสำเร็จรูป” มีเป้าหมายเพื่อให้เกษตรกรพึ่งตนเองได้ โดยใช้โรงงานเป็นเครื่องมือของชุมชนในการพัฒนาตามแนวเศรษฐกิจพอเพียง มีกลุ่มเป้าหมายในพื้นที่รอบภูพาน ๓ จังหวัด ได้แก่ นครพนม มุกดาหาร และสกลนคร เกษตรกรจำนวน ๕,๐๐๐ ครัวเรือน ใน ๗๔ หมู่บ้าน มีผลการดำเนินงาน ปี  ๒๕๕๑ ดังนี้

๑. การรวมกลุ่มวิสาหกิจชุมชน

สนับสนุนให้ชุมชนรวมกลุ่มในการประกอบอาชีพ โดยถ่ายทอดองค์ความรู้และเทคโนโลยี บริหารจัดการกลุ่ม รวมทั้งการดูงาน เพื่อยกระดับการผลิตให้สูงขึ้นและได้รับมาตรฐานที่ผู้บริโภคยอมรับ

กลุ่มผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวคุณภาพดี  สมาชิก ๑๑ คน ได้รับ เมล็ดพันธุ์ข้าว กข ๖ ต้านทานโรคไหม้ และข้าวขาวดอกมะลิ ๑๐๕ ทนน้ำท่วม จากหน่วยปฏิบัติการค้นหาและใช้ประโยชน์ยีนข้าว ศูนย์วิจัยข้าวสกลนคร มาอบรมและให้คำแนะนำการผลิตเมล็ดพันธุ์ ได้ผลผลิตข้าว กข ๖ จำนวน ๓,๕๑๕ กิโลกรัม (เฉลี่ย ๓๕๒ กิโลกรัม/ไร่) และข้าวขาวดอกมะลิ ๑๐๕ ทนน้ำท่วม ๑,๕๖๐ กิโลกรัม (เฉลี่ย ๓๔๐ กิโลกรัม/ไร่) ผลผลิตเกษตรกรจำหน่ายเป็นเมล็ดพันธุ์ ในราคา ๑๘ - ๒๐ บาท/กิโลกรัม คิดเป็นมูลค่า ๙๔๔,๗๐๐ บาท 

กลุ่มข้าวปลอดสารพิษ สมาชิก ๒๖ คน ศูนย์วิจัยข้าวสกลนคร มาอบรมเกษตรกรและให้คำแนะนำการผลิตข้าวปลอดสารพิษ พื้นที่ปลูก ๖๕ ไร่ ผลผลิตทั้ง ๒ สายพันธุ์ รวม ๑๘,๒๐๐ กิโลกรัม นำผลผลิตที่ได้แปรรูปเป็นข้าวกาบา (GABA : Gamma-Aminobutyric Acid) เพื่อเพิ่มมูลค่า จำหน่ายกิโลกรัมละ ๘๐ บาท 

กลุ่มแปรรูป สมาชิก ๘๐ คน ผลิตภัณฑ์จากการแปรรูปได้แก่ ข้าวแต๋น กล้วยตาก และกล้วยทอด ผลิตภัณฑ์จำหน่าย   ในชุมชนและโรงเรียนในพื้นที่ ลดการบริโภคขนมขบเคี้ยวจากภายนอก

2. เกิดศูนย์การเรียนรู้ชุมชนเต่างอย

เป็นศูนย์การเรียนรู้ด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีในการส่งเสริมการพึ่งพาตนเองที่ตรงกับความต้องการของชุมชนและเป็นศูนย์ประสานงานสร้างเครือข่ายการเรียนรู้ระหว่างชุมชนและหน่วยงานภายนอก กลุ่มเป้าหมาย ได้แก่ เยาวชนหมู่บ้านนางอย-โพนปลาโหล ๓๐๐ คน และกลุ่มเกษตรกร ๒๒๙ คน ปัจจุบัน สวทช. สนับสนุนโครงสร้างพื้นฐานและเป็นที่ปรึกษาด้านวิชาการ รวมทั้งเชื่อมโยงเครือข่ายความร่วมมือ ๒ แห่ง ได้แก่ ศูนย์การเรียนรู้สวนแสงประทีป จ.น่าน และศูนย์กสิกรรมธรรมชาติ จ.กาญจนบุรี

3. สร้างเครือข่ายการทำงานในชุมชน

เครือข่ายแบ่งเป็น ๔ ด้าน คือ  ๑.ด้านวัตถุดิบ ได้แก่ สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัด มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดสกลนคร มหาวิทยาลัยราชภัฎสกลนคร มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน วิทยาเขตสกลนครและ   ปราชญ์ชาวบ้าน  ๒.ด้านเทคโนโลยีโครงสร้างพื้นฐานและอุปกรณ์การผลิต ได้แก่ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน วิทยาเขตสกลนคร และมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตเฉลิมพระเกียรติ         จังหวัดสกลนคร  ๓. ด้านการตลาด ได้แก่ หอการค้าจังหวัดสกลนคร เครือข่าย YCL (YCL= Young Community Leadership)   ๔. ด้านผู้สนับสนุน ได้แก่ ประชาคมสกลนคร สวทช. สถาบันส่งเสริมวิสาหกิจชุมชน และบริษัท ดอยคำผลิตภัณฑ์อาหาร จำกัด

4. ปรับปรุงและพัฒนา “พิพิธภัณฑ์ชุมชนเฉลิมพระเกียรติบ้านนางอย”

ชุมชนร่วมกับกรมโยธาธิการและผังเมือง มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี และ สวทช. มีความเห็นร่วมกันที่จะปรับปรุงพัฒนา   ศาลาวัดบ้านนางอย เพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้ด้านประวัติศาสตร์ จัดแสดงพระราชกรณียกิจของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและพระบรมวงศานุวงศ์ด้านการพัฒนาชนบท รวมทั้งศิลปะและวัฒนธรรมของชุมชนในพื้นที่ 

บทความนี้มีประโยชน์มากน้อยเพียงใด: / 2
น้อยมากที่สุด